Adini Marmara bölgemizde bulunan Bursa ilimizden alan bu güvercinler, yaygin olarak Bursa ili ve ona bagli ilçelerde yetistirilmektedir. Bu güvercinler, ülkemizde “Bursa” adi ile taninmaktadirlar. Bursa adlandirmasi daha çok Bursa ili disinda kullanilan bir tanimlamadir. Bursa’nin içinde yerli halk tarafindan “Oynar” ya da “Akkanat” adi ile, Trakya bölgesi ve Edirne civarinda ise “Kesme” adi ile bilinirler. Dünyada ise “Bursa Roller”, “Bursa Tümmler”, “Rouleur de Bursa” gibi adlar ile taninmaktadir. Bursa makaracilari, agirlikli olarak Bursa merkezde yetistirilirler. Bursa’ya bagli Inegöl ilçesinde de yaygindirlar. Hatta Inegöllü kusçular bu kuslarin kendi yerel kuslari oldugunu belirtmekte iseler de bu dogru degildir. Bursa kusunun Inegöl’e ilk gidisi, su anda yasamayan eski kusçularimizdan “Inegöllü Selo” ve “Camci” lakabi ile tanilan eski iki kusçumuzun Bursa’dan götürmesi ile olmustur. Bursa güvercinleri, Bursa ve Inegöl disinda, Bursa’ya bagli Mustafakemalpasa ilçesinde, Eskisehir’de, Afyon’da, Istanbul’da da bulunurlar. Ülke genelinde fazla yaygin olduklari söylenemez. Daha çok Marmara ve Ege bölgesinde, kismen de Trakya tarafinda yetistirilirler.
BURSA IRKININ TARIHÇESI
Bursa irkinin tarihinin oldukça eskilere ve Osmanli toplumu dönemine dayandigi bir çok yetistirici tarafindan genel olarak kabul edilen bir görüstür. Bu konuda elimizde net bir belge olmamakla birlikte, bu güvercinlerin geçmisi Osmanli devletinin kurulus dönemleri ve Bursa’nin alinarak sürekli baskent haline geldigi 1335 yillarina kadar gitmektedir. Bu dönemde yaptigi savaslar ve kazandigi basarilari takiben Bursa’da vezirlik makamina kadar yükselen Kara Timurtas Pasa tarafindan, bu kuslarin Bursa’ya getirildigi belirtilmektedir. Bu konudaki bilgiler eski kusçularin sözlü anlatimlarina dayanmaktadir. 1387 yilinda vezir oldugu bilinen Kara Timurtas Pasa, Osmanli Padisahi I. Murad döneminde (1362–1389) Rumeli ve Balkanlarda bir çok savasa katilmistir. Bosna ve Arnavutluk üzerine seferler yapmistir. 1389 yilinda I. Kosova savasina katilmistir. Tahminen bu seferler sirasinda Bursa güvercinlerini gittigi yerlerden getirmis olmalidir. Eger bu bilgiler dogru ise Bursa güvercinlerinin ülkemizde 600 yildir yetistirildiklerini söyleyebiliriz.
GÜNÜMÜZ BURSA YETISTIRICILERI
Bursa’da eski ailelerin bu kuslari babadan ogla devrederek irki uzun bir süredir koruduklari bir gerçektir. Bugün 50–60 yil öncesinden gelen damari hala devam ettiren kusçularimiz çok azalmis durumdadir. Söylenene göre Bursa’da eski Bursa kusunun örneklerini görebilecegimiz çok az kisi kalmistir. Bunlardan biri Ismail Akdemir’dir. Bursa gezim sirasinda kendisini bulup görüsme imkanim oldu. Bu aileler kuslarini gerçekten de çok iyi korumaktadirlar. Öyle ki kimseye kus satmadan, araya yabanci kan katmadan ve hatta kimseye kuslarini göstermeden bu ugrasi sürdürmektedirler. Bunun yani sira üzülerek belirmeliyim ki kuslarini hiç uçurmaksizin yetistirmektedirler. Çünkü uçmasi durumunda damari yitirme riski bulunmaktadir. Bu kusçular için alim satim ve para önemli degildir. Istediginiz kadar çok para teklif edin kuslarindan bir çift alamazsiniz. Ismail beyi ziyaretim sirasinda kendisinden Bursa irki ile ilgili çesitli bilgiler aldim. Dogrusunu söylemek gerekirse kendisi bana bir çift hediye edebilecegini söylediginde epeyce duygulandim. Bursa güvercini yetistiren eski yetistiricilerin çogu bu kuslar hakkinda bilgi vermekten bile kaçiniyorlar. Kendileri bir çok kusu begenmeyip bunlar kirma, bozuk derken, peki orijinali nasil olmali? diye sordugunuzda ise, dogru dürüst bir açiklama alamiyorsunuz. Eski kusçular, bugün örneklerini gördügümüz Bursa güvercinlerinin son 40 yilin üretimi oldugu ve artik irkin özgün yapisini tamamen yitirildigi belirtmektedirler. Bursa oynarinin bütün güzellikleri kayboldugu için kusçulugu biraktigini söyleyen eski yetistiricimizden Hasan Güler, eski Bursa oynarlarinin belirgin özelliklerini kendi ifadeleri ile söyle anlatiyor. “Bizim gözümüze hos gelen kuslar, koca zikirli tabiri ile adlandirdigimiz Bursa oynari disinda, cicili yani Ismail bey de gördügünüz ve Inegöllü kusçu arkadaslarin sahiplendigi kuslar. Zikirliler diye adlandirdigimiz kuslar, akkanat akkuyruk olur. Gaga ve kafanin birlesim yeri içeriye dogru çukur olup burun delikleri siskindir. Gaga ucunda tatli zikir yani saka zikiri olur. Allah sizi inandirsin, göz çeperlerine baktiginiz zaman göz bebeklerinin etrafi bugulu ve gül kurusunu andirir ve insana bakarken gözlerini kisar. Göz kapaklari firil firil beyazimsi olur. Önden beyinli olmasi hiç önemli degil. Kafalar yuvarlak ve albenilidir. Genis gögüslüdür ve vücudu arkaya dogru tuttugunuzda balerin gibi ince olmalidir. Tüyler bir ince kadife kumas gibi ellerinde kaymalidir.” Bu anlatimdan etkilenmemek mümkün degil sanirim. Eski Bursa güvercinlerini böyle tanimlayan eski kusçular, bugünkü yeni Bursa güvercinlerini dogal olarak begenmemekte ve kirma olarak nitelendirmektedirler. Kanimca Bursa güvercinlerinin standartlarinin nasil olmasi gerektigi konusundaki tartismalarin kaynak noktasi burasidir. Örnegin, eski yetistiriciler kanat ve kuyruk telekleri arasinda görülen sazlara (beyaz ya da siyah teleklere) ya da önden beyinli denilen kafa sekline hiç önem vermezken, yeni yetistiriciler irka iliskin eski özellikleri pek bilmediklerinden olsa gerek daha farkli özellikleri ön plana çikartmaktadirlar. Yazimin ilerleyen bölümlerinde aktaracagim özellikler daha çok Bursa irkinin günümüzde aranan özelliklerini anlatmaktadir. Bursa irki güvercinler, Bursa ve çevresinden baska Istanbul’da da yetistirilmektedir. Istanbul’da Sehremini ve Kocamustafapasa semtleri ile Zeytinburnu’nda yaygindirlar. Bu semtlerdeki yetistirilme geçmislerinin 100 yildan fazla olduklari tahmin edilmektedir. Eski adi Samatya olan Kocamustafapasa semti, Istanbul’da eskiden azinliklarin ve özellikle de Rumlarin yaygin olarak oturduklari bir semtti. Samatya adi Rumca oldugu için degistirilerek sonradan Kocamustafapasa adi koyulmustur. Bu semtin eski oynarcilarindan su anda aramizda bulunmayan “Kahveci Cemal” kuslarinin çoklugu ile hatirlanmaktadir.
BURSA IRKINDA UÇUS ÖZELLIKLERI
Bursa güvercinleri, makaraci irklarin uçus özelliklerini göstermektedir. Ancak makaraci özellikleri diger makaraci irklarimizla kiyaslandiginda daha zayif olarak degerlendirilebilir. Bu zayiflik Bursa güvercinlerinin makaraci olmadiklari yolunda yaklasimlara neden olabilmektedir. Bu konu Bursa yetistiricileri arasinda bir tartisma konusudur. Sahsi görüsüm, Bursa güvercinlerinin makaraci güvercinler oldugu dogrultusundadir. Dünya irklar siniflandirmasinda da bursa güvercinleri makaraci irklar kategorisi içinde degerlendirilmektedirler. Bursalar, çok hizli ve seri uçuslu kuslardir. Havada manevra kabiliyetleri çok fazladir. Uçusa geçecegi anda telasli bir tarz gösterirler. Havada kanat atislarini makaslayarak yaparlar. Yani kanatlar yarim açilarak kirpik kirpik bir uçus sergiler. Kanatlar uçarken genis açi olusturmaz, sadece arada bir kayik çeker gibi bir pozisyona geldiklerinde (iki kanadi açarak birbirine vurup birlestirdiklerinde) açi genisler ve hatta kanat sesi bile duyulabilir. Ancak kanat vuruslari serttir. Uçus özelliklerini daha iyi sergileyebilmeleri açisindan grup halinde uçurulan kuslardir. En az 8 kustan olusan bir grup tercih edilmelidir. Bu sayi 20’ye ve daha fazlaya da çikabilir. Kuslar havada birbirlerini takip ederek uçmakla birlikte ayri bir uçus tarzlari vardir. Daginik uçmalari istenilen bir özelliktir. Grup uçanlari tercih edilmezler. Oldukça yükselirler ve sinege çikarak uçarlar. Uçururken yanlarina refakatçi baska bir kus vermek gerekmez. Bursa güvercinleri uzun uçan kuslardir. Ortalama 3–4 saat arasi uçarlar. Bazilari ise 7–8 saat kadar uçmaktadir. Tabi ki uçus süresi kusa verilen egitimle ve kusun damari ile yakindan ilgilidir. Iyi bir performans yakalayabilmeleri için yavru döneminden itibaren uçurularak alistirilmalari ve belli bir uçus egitimi almalari gerekmektedir. Klasik uçus tarzlarini yakalamalari bir yili bulur. Bursa güvercinlerinde uzun uçma aranilan bir özellik olup kusun degerini artirmaktadir. Özetle kus ne kadar çok uçuyorsa o kadar degerli kabul edilmektedir. Yavru güvercinler uçusa alistirilirken uzunca bir çubugun üzerine bayrak gibi bir bez baglanip sallanarak kuslarin hemen konma egilimi engellenmeli ve yükselmeleri saglanmalidir. Uçarken yerden verilecek piriltilara, sesli komutlara ya da bayrak sallama gibi isaretlere karsi bir tepki vermezler. Bu bakimdan uçurulduktan sonra yerden yönetilebilmeleri mümkün degildir. Bu açidan Bursa güvercinleri baska salmalara indirilemez. Uçtuktan sonra kendi kümesinden baska yere konma özelligi bulunmaz. Uçarken havada karsilastiklari baska güvercin gruplarina hiç aldiris etmeksizin uçarlar bu bakimdan farkli kusçular tarafindan çekilebilmeleri mümkün degildir. Yere inisleri çok kolaydir. Kus salmasi üzerinden birkaç kez geçtikten sonra ani bir dalisla kolayca konar. Bu bakimdan balkonlarda bile yetistirilebilirler. Bursa güvercinlerinin en karakteristik uçus özellikleri makara yapmalaridir. Makara yapan kus, gruptan koparak asagi dogru düser. Bu düsüs sirasinda yaklasik 10 kez havada takla atarak döner ve gene yaklasik 30 metre kadar yükseklik kaybeder. Daha sonra makarayi birakip tekrar yükselir. Bu kusu gruptan diger kuslar izler ve seyredene çok güzel görüntüler sunarlar. Belki de bu nedenle Bursali eski yetistiriciler, “Oynarin hasi kalplerden siler pasi” demislerdir. Gerçekten de Bursa güvercinlerini havada makara yaparken seyretmek çok zevklidir. Bursa irki havada makara hareketinin yani sira bazen de 45 derecelik bir açi ile ani dalislar yapar. Bu dalis sirasinda kanat çirparak hizla alçalir, sonra tekrar yükselir ve normal uçmaya devam eder. Makasli bir biçimde hizli alçalip hizli yükselme bu kuslara özgüdür. Bu uçus özellikleri Bursa kuslarinda aranilan özelliklerdir. Bu dalis hareketi ile sert ve hizli uçmalari Bursa kuslarinin atmaca ve sahin saldirisi karsisinda kendilerini koruyabilmelerini ve saldiridan kaçabilmelerini saglar. Ancak yüksek ve uzun uçmalari ise bu tür kuslarin saldirilari için uygun ortam yaratir. Bazi Bursa güvercini yetistiricileri makara yapma özelligini dikkate almama egilimindedirler. Makara ve dalma özelliginden çok kusun uçma süresi ile ilgilenirler. Hatta makara yapan kuslara iyi gözle bakmazlar. Onlara göre iyi bir Bursa kusu makara yapmamalidir. Bu görüsleri paylastigimi söyleyemeyecegim.
BURSA IRKINI BEKLEYEN TEHLIKELER
Ülkemizde performans güvercini yetistiriciliginde kanimca iki önemli hata yapilmaktadir. Ya performans tamamen abartilarak ön plana çikartilmakta ve renk ile diger fiziksel özelliklere hiç bakilmamaktadir. Ya da renk ve fiziksel özellikler abartilmakta, performansa hiç bakilmamaktadir. Her iki egilimde yanlistir. Performans kuslarinda dogal alarak performans ön planda olmalidir. Ancak renk ve fiziki özellikler de hiçbir zaman göz ardi edilmemelidir. Bursa güvercinlerinin bir performans kusu oldugu açiktir. Ancak son yillarda bu kuslar tamamen kostümlerine bakilarak degerlendirilmeye baslamislardir. Bu durum uçus özelliklerinin giderek körelmesine yol açmaktadir. Bursa kuslari artik eskisi gibi uzun uçan özelliklerini yitirmeye baslamislardir. Ayni olay makara yapma konusunda da kendini göstermektedir. Makara yapma özelligi Bursa güvercinlerinin genlerinde bulunan, bu kusa karakterini veren bir özelliktir. Bizlerin yetistirici olarak bunu bozmaya ya da yok saymaya hakkimiz olmadigi görüsündeyim. Bence iyi bir Bursa kusu, iyi makara yapmak durumundadir. Bu özelligi köreltmeye çalismanin hiçbir mantigi yoktur. Bugün Bursa güvercini yetistiren eski kusçularin bir kismi kuslarini tamamen kapali ortamda ve uçurmadan yetistirmektedirler. Çalinir ya da baskasinin eline geçer gibi nedenler, kuslari uçurmamanin gerekçesi olmamalidirlar. Kuslarimizi uçurmayi birakinca ister istemez kostüm ön plana çikmaya baslamaktadir. Bir performans kusu için kostümün ön plana çikmasi o irkin yok olmaya baslamasi anlamina gelmektedir. Bursa güvercinlerinin bugün karsilastigi en önemli tehlike bence budur. Bunun yani sira Bursa güvercinleri, son yillarda özellikle Balkan kökenli bazi makaraci irklarla kirilmaya baslamistir. Bulgaristan kökenli çift tepeli Filibe irki ve gene tepeli Trakya makaracilari (Rumeli taklacisi ya da yerlisi) ile sözüm ona irkin islahi için yapilan eslestirmeler, zaman içinde Bursa ve Trakya irkimizin da bozulmasini getirecektir. Bursa irkina tepelilik özelligi kazandirmayi hedefledigini düsündügüm bu tür eslestirmeler, hep kostümün ön plana çikartilmasinin dogal sonuçlaridirlar.
(https://www.gencveteriner.com/proxy.php?request=http%3A%2F%2Fwww.anadoluguvercin.com%2Fresim%2Fbursa-001.jpg&hash=e6f5552f9629df8f2441a539338fc8a65633df7f)
BURSA GÜVERCINLERINDE ARANAN ÖZELLIKLER
Bursa güvercini alirken uçus özelliklerinin yani sira bakmamiz gereken bazi renksel ve fiziksel özellikler de bulunmaktadir. Bu özelliklerin neler oldugu ya da olmasi gerektigi konusunda eski ve yeni yetistiricilerimizin farkli görüsleri bulunmaktadir. Bölgesel olarak da farkli yaklasimlar söz konusu olabilir. Bursali eski kusçular Bursa irkinin eski özelliklerini yitirdigini belirtmektedirler. Bugün bulunan kuslari ise kirma olarak görmektedirler. Ben bugün bulunan kuslarin kendimce tespit edebildigim bazi özelliklerini aktarmaya çalisacagim.
Vücut yapisi: Bursa güvercinlerinde vücut yapisi orta irilikte, dik duruslu olmali ve vücut üçken bir görünüm sunmalidir. Kanatlar kuyruk üzerinde tasinmalidir. Kusa önden baktigimizda genis ve disa çikik bir gögüs ve geriye dogru daralan sekilde üçgeni andiran bir vücut yapisi olmalidir. Buna bagli olarak kusun bel kismi ince olmali, boyun ise kisa olmalidir. Ayni sekilde ayaklarda fazla uzun olmamalidir. Bursa güvercinlerinde kanatlar vücuda orantili olarak normal uzunluktadir.
Kafa sekli: En dikkat çekici yanlari alin yapilaridir. Burunun hemen üzerinden baslayan alin öne dogru hafif çikik bir görünüm sunar. Bu sekil “önden beyinli” olarak adlandirilmaktadir. Alin burundan itibaren disa dogru bir kavis yaparak yükselir. Kafa düzgün yuvarlak biçimli olup önden bakildiginda kestane gibi bir görüntü verir. Kusa önden bakildiginda iki gözün tam orta yerinde dikine hafif bir çukurluk iki bombe olusmasina neden olur.
Gözler: Göz rengi “beyaz çakir” ya da “inci göz” olarak adlandirilan sekilde çok açik olmalidir, “yogurt göz”de denilen tam beyaz göz, bu kuslarda aranilan özelliktir. Bazi kuslarda gözün içindeki beyazlik üzerinde kizil bir ton bulunur. Bunlara “kizil çakir” denilir, bu renk Bursa kuslarinda tercih edilmez. Gözler biraz iri ve agza yakin olmalidir. Göz çevresindeki etli yapi biraz belirgin ve kesinlikle beyaz olmalidir. Sari veya kirmizi göz çevresi kesinlikle kabul edilemez. Göz kapaklari da beyaz olmalidir.
Gaga: Bursa güvercinlerinde gaga çok önemlidir. Gaga, kafa ve vücut büyüklügüne göre biraz uzun ve kalindir. Bursalarda gaga ince olmamalidir. Renk olarak “sedef gaga” denilen sekilde süt beyaz renkli olmak zorundadir. Bazi Bursa güvercinlerinde beyaz gaganin ucunda “zikir” olarak adlandirilan hafif siyah küçük bir bölüm bulunur. Siyah kanat akkuyruklarda zikir tercih nedenidir. Ancak yasmaklilarda ve akkanat akkuyruklarda zikirli gaga yapisi kesinlikle istenmeyen bir durumdur.
Renk: Bursa güvercinlerinde iki renk tüy vardir siyah ve beyaz, bu renkler tam olmalidir. Yani siyahlar tam siyah, beyazlar ise tam beyazdir. Ara tonlar ve alacalik bulunmaz. Bursa kusunun siyahi, çok koyu ve çok parlaktir. Bu ton Bursa kusuna özgü olmamakla birlikte, çok az güvercin irkinda bulunur. Bursalarin gögsü “yesil salli” olarak adlandirilan sekilde yesilimsi yanar dönerdir.
Kuyruk kapaklari: Bursa güvercinlerinde kuyrugu üsten ve alttan örten kuyruk kapak tüylerinin çok düzgün olmasi gerekmektedir. Kuyruk kapaklari yay gibi düzgün bir sekilde gelmelidir. Ayrica kuyruk alt ve üst kapaklarinin renk olarak siyah olmasi gerekmektedir. Kuyruk altindaki ince kapak ise beyaz olmalidir.
Ayaklar: Ayaklarda bilekten asagisi tüysüz olmalidir. Bu güvercinler paçasizdir. Bilekten asagida bulunan her tüy paça olarak degerlendirilir ve kusun degerini yitirmesine neden olur. Ayak renkleri dikkat çekici kirmizi tondadir. Ayak tirnaklari bu güvercinlerde kesinlikle beyaz olmak zorundadir.
Kuyruk telek sayisi: Bursa güvercinlerinde kuyruk telek sayisi 12 adettir. Daha fazlasi standart disidir ve kabul edilemez. Bursa güvercinlerinde kuyruk üstü yag bezesi bulunur. Bursa irkini yakin akrabasi olan Mülakat ve Çakal irkindan ayiran en önemli özellik budur. Mülakat ve Çakal’da kuyruk telek sayisi 14 bazen de 16 olabilmektedir. Mülakat ve Çakal’da kuyruk üstü yag bezesi bu nedenle bulunmamaktadir.
Kirkanatlik: Bursa güvercinlerinde kirkanatlik durumu eski bazi yetistiriciler tarafindan önemli görülmemektedir. Gerek akkanatlarda görülen siyah kanat telekleri ile karakanatlarda görülen beyaz kanat teleklerinin irki bozmadigi düsünülmektedir. Gene ayni sekilde kuyruk teleklerindeki siyah tüyler ile kusun vücudunun çesitli yerlerinde ve özellikle de karin alti, kafa gibi yerlerinde görülen beyaz tüylerin irkin yapisina uygun oldugu görüsü vardir. Bugün ise bir çok Bursa güvercini yetistiricisi ise bu görüsü paylasmamaktadir. Bu yetistiriciler tam tersi görüstedirler.
Karakter ve Irksal Özellikler: Bursa güvercinleri yetistiricileri tarafindan titizlikle korunduklarindan farkli irklarla kan karisimi yasamamis bu açisindan en temiz güvercinlerdir. Bursa irkinda aranilan özelliklerin basinda kusun damarinin temiz olmasi gelmektedir. Bunun yani sira ele gelmemeleri, ürkek ve korkak davranislara sahip olmalari istenen bir özelliktir. Iyi bir Bursa güvercininden beklenen diger bir davranis sekli ise, yeni alinip kümese koyulan bir kusun, burayi benimser davranislara girmesidir. Bursa güvercinleri alistigi kümesten baska yere ilgi göstermezler. Bu açidan yuvalarina çok bagli kuslardir. Ancak satildigi yere çok çabuk alisma egilimindedirler. Bu özellik makbul kabul edilmektedir. Hata bazi yetistiriciler yeni geldigi kümesi hemen benimser davranislara girmeyen, “ayarlik çekmeyen” kuslari elden çikarirlar.
BURSA GÜVERCINLERINDE RENK ÇESITLERI
Bursa güvercinlerinde baslica renkler, Arap, Beyaz, Karakanat Akkuyruk, Akkanat Akkuyrukdur.
ARAP: Adindan da anlasildigi gibi bütün vücudu siyah olan kuslardir. Günümüzde sayilari hizla azalmistir. Hatta kalmadigi bile söylenebilir. Kuyruk ve kanat teleklerindeki beyaz tüyler uygun karsilanmamalidir.
BEYAZ: Bütün vücudu beyaz olan kuslardir. Sayilari hizla azaldigi için fazla rastlanmamaktadirlar. Kuyruk ve kanat teleklerindeki siyah tüyler uygun karsilanmamalidir.
KARAKANAT AKKUYRUK: Sadece “Karakanat” adi ile de bilinir. Bütün vücut siyah olup yalniz kuyruk telekleri beyazdir. Kanat teleklerinde kirkanatlik durumu tercih edilmemelidir. Kuyruk teleklerinde ise siyah telek bulunmamalidir. Kuyruk teleklerinin hepsi beyaz olmak durumundadir. Bunun disinda bütün vücuda siyah rengin hakim olmasi tercih nedenidir.
AKKANAT AKKUYRUK: Bu güvercinlerde, kanat telekleri ve kuyruk telekleri beyaz diger yerler siyahtir. Güvercinlerde her iki kanatta 10 ar adet bulunan kanat teleklerinin, bastan 7 tanesinin beyaz olmasi aranilan bir özelliktir. 7 ye 7 biçimi en ideal olarak kabul edilmektedir. Beyaz olan kanat telekleri arasinda siyah saz tercih edilmez. Akkanat Akkuyruklarda kuyruk teleklerinin de tamami beyaz olmalidir arada siyah saz uygun karsilanmaz.
Akkanat Akkuyruklarda, kafa üzerinde, göz altlarinda ve gaga altinda beyaz tüyler bulunabilir. Bu tüylerin olup olmamasina ve beyaz tüylerin bulunduklari yere ve sekillerine bagli olarak bu güvercinlere farkli adlar verilmektedir. Bu adlandirmalar su sekildedir.
Karabas: Bu güvercinlerde özellikle kafa tam siyah olmalidir. Kafanin hiç bir yerinde beyaz tüy bulunmaz. Bunun yani sira vücudun diger bölgelerinde özellikle de karin altinda beyazliklar olmamasi tercih nedenidir.
Yasmakli: Karabasin özelliklerine sahiptir. Ancak gaganin altinda boyuna dogru uzanan sakal gibi bir beyazlik bulunur. Bu beyazligin uzunluguna ve sekline göre kuslara degisik isimler verilir. En uzun beyazliga sahip olanlar yasmakli olarak adlandirilir.
Muskali : Muskalilarda gaga altindaki beyazlik fazla uzun degildir. Üçgen biçiminde küçük bir beyaz alan bulunur.
Noktali: Noktalilarda gaga altindaki beyazlik çok azdir. Küçük lekeler halindedir.
Sürmeli: Güvercinin kafasinda bulunan beyaz tüyler, gözlerinden baslayip kulaklarina dogru uzaniyorsa buna sürmeli adi verilir. Bazi yetistiriciler buna “çekmeli” demektedirler.
Kilitli: Sürmeli güvercinlerde gözlerden kulaga dogru uzayan beyaz alan eger kesilmeden devam ediyor ve ensede birlesiyorsa buna kilitli denir. Bu kuslarda gözden göze beyaz bir serit vardir.
Abras: Kafada bulunan beyazlik kusun alninda ufak bir leke seklindeyse buna abras denilmektedir.
Akman: Bu güvercinlerde kafa kesme beyazdir. Ayni döneklerdeki gibi kafanin tümü kesme beyaz olursa buna akman adi verilmektedir.
ALISTIRILMASI VE BAKIMI
Bursa güvercinleri yuvasina çok bagli kuslardir. Bu bakimdan posta güvercinlerine benzerler. Bir kez alistirildiktan sonra mutlaka yuvasina geri gelirler. Bu açidan çok saglam ve güvenilir kuslardir. 50 km. uzakliktan birakilan Bursa güvercinleri rahat bir sekilde yuvalarini bulabilmektedirler. Yuvasini kaybeden bir güvercinin 4–5 gün sürekli yuvasini arayarak dolastigi gözlenmistir. Bütün bunlara karsin yeni geldigi yuvaya alismasi zor degildir. Ancak gene de belli olmaz ilk yavrusunu verdikten sonra bile eski yuvasina geri giden kuslar olmaktadir. Bu bakimdan Bursa kusu aldiysaniz bir süre uçurmayip yuvaya alismasini saglamakta yarar vardir. Ancak bir kez alistiktan sonra hiçbir sorun olmaz. Yeni yavrular uçus egitimi alirken çok çabuk alisirlar, bir kez uçurmak bile alismalari için yeterli olabilmektedir. Bursa güvercinlerinin bakimi kolaydir. Ülkemizde her bölgede rahatlikla yetistirilebilirler. Dayanikli ve saglam yapili güvercinlerdir. Yavru bakimlari mükemmeldir. Bu nedenle hiçbir üretim sorunu ile karsilasmaksizin rahatça yetistirilebilmeleri bir avantajdir.