Çorum güvercinleri Anadolu’nun yerli irklarindan biridir. “Çorumlu” ya da daha yaygin adi ile “Çorum çiplagi” olarak bilinirler. Bu güvercinlerin “çiplak” olarak adlandirilmalarinin nedeni ayaklarinin paçasiz olmasindan kaynaklanmaktadir. Ülke genelinde fazla yaygin olmadiklarindan iyi taninan ve bilinen bir irkimiz degildir. Daha çok Çorum ilimiz ve bu ile bagli ilçelerde ve özellikle de Alaca ilçesinde yetistirildigi bilinmektedir. Çorum disinda Yozgat ilimizde yetistiricileri bulunmaktadir. Bu bölgelerde deger verilen bir güvercin çesididir. Bu güvercinler taklaci güvercinlerimizin bir kirmasi olarak ortaya çikmislardir. Ülkemizde çok yaygin olan Mardin tipi taklacilarla, muhtemelen makaraci irklarin kirilmasi sonucu üretilmis olan bu irk, melez bir irk oldugu için ülke genelinde fazla kabul görmemistir. Oysa eski ve kendine özgü özellikleri bulunan bu irkimizin dogru bir tanitimla hak ettigi degeri bulacagi kesindir. Çorum çiplaklari ilgi azligindan gün geçtikçe azalan ve bazi renk tipleri neredeyse tükenme noktasina gelmis bir irkimizdir. Bu durum yetistiriciligimiz açisindan ve yerli irklarimizi korunabilmesi açisindan kaygi verici bir durumdur. Çorum irki güvercinlerin köken olarak ne kadar eskiye gittigi konusunda elimizde net bir bilgi bulunmamaktadir. Ancak bu irkimizin Hititler döneminden bu yana Anadolu’nun önemli sehirlerinden biri olan Çorum ilimizden kaynaklandigi konusunda bir kusku yoktur. Çorum irkinin eski yetistiricilerinden alinan bilgilere göre bu irkin Osmanli devleti döneminde de Çorum’da yetistirildigi bilinmektedir. Yetistirildikleri yuvalarina çabuk adapte olmasiyla taninan bu güvercinler, yetistirildigi evi kolay unutmama egilimindedirler. Bu nedenle 4-5 yil aradan sonra bile ilk evine dönen kuslar oldugu bilinmektedir. Özellikle saglam damarli kuslarda bu özellik daha da belirgindir. Çorum ili içinde eke kuslari alistirmak bu nedenle biraz sorun olmaktadir. Hastaliklara karsi dayanikli bir irkimizdir. Yavru verimlilikleri oldukça iyidir. Iyi bir yavru bakicisidirlar. Diger irklara göre daha az yem tüketiyor olmalari ise ekonomik bir özellikleridir.
FIZIKI ÖZELLIKLERI
Çorum çiplaklarinin en belirgin fiziki özellikleri ayaklarinda paça bulunmamasidir. Bu güvercinlerin ayaklarinda dirsekten asagida tüy bulunmamalidir. Dirsekten asagisi tüylü olan güvercinler deger kaybina ugrarlar. Bu tür kuslar paçali irklarla ve özellikle de Mardin tipi taklacilarla yapilan kirilmalar sonucu ortaya çikarlar.
Çorum çiplaklarinda beyaz renk olanlar haricinde dikkati çeken ikinci özellik ise, kanat teleklerinin beyaz, kuyruk teleklerinin ise kusun kendi renginde olmasidir. Kanat teleklerindeki beyazlik bastan itibaren 7-10 telek arasinda degisir. Her iki taraftan esit sayida telegin beyaz olmasi bir tercih nedenidir. Karin alti bölgesi ise kesme sekilde beyazdir.
Çorum çiplaklarinin ayaklari biraz ince yapili olur. Ayaklarin çiplak kisimlari kirmizi renklidir. Orta boy kuslardir. Taklaci güvercinlere göre biraz daha minyon bir yapilari vardir. Kafalari yuvarlak biçimli olur. Gaga orta uzunlukta ve biraz ince yapilidir. Gaga rengi, koyu renk kuslarda siyah olurken beyaz renk olanlarda kemik rengi olur. Göz çevresi halkasi biraz belirgin ve beyaz renklidir.
Çorum çiplaklarinda eski dönemlerde tepelilik özelliginin bulunmadigi bilinmektedir. Son yillarda bazi renklerin arka tepeli (takkali) tipleri gelistirilmistir. Arka tepeli tipleri çok yaygin degildir. Çift tepeli ya da sadece ön tepeli (perçemli) tipleri olmaz. Kanat sesleri yok denebilecek kadar azdir. Eger bir Çorum çiplaginda kanat sesi varsa bu Mardin tipi taklacilarla bir kirilma belirtisidir. Hareketli ve enerjik yapida kuslardir.
PERFORMANS ÖZELLIKLERI
Bu güvercinler uçus özellikleri için yetistirilen performans kuslaridir. Uçarken takla atarlar ve oyun yaparlar. Çorum çiplaklari arasinda damci ya da havaci sekilde olanlari bulunur. Içlerinden çok iyi oyunlu ve uzun uçan kuslar çikabilmektedir. Oyunsuz olanlari tercih edilmez ve degersiz olarak görülürler. Uçus özellikleri bakimindan Mardin tipi taklacilara benzerler. Konya civarinda Çorum güvercinlerine bu nedenle, “Çorumlu Mardin” denilmektedir. Yüksek uçarlar, özellikle ilk uçurulduklarinda iyice yükselirler bazilari havada oyun yapar. Oyun sirasinda 5-8 adet takla atarlar. Bazilari ise ilk yükselisten sonra bir süre yüksekte uçar ve yorulunca alçalmaya baslarlar. Alçalmasiyla birlikte yuvasinin üzerinde oyun gösterirler. Kanatlarina oldukça hakim bir irk oldugundan Mardin tipi taklacilar gibi inis sorunlari yasamazlar. Kus uçurmak için uygun yeri olmayanlar, balkonda güvercin yetistirmek durumunda olanlar için gayet uygun bir irktirlar.
RENK ÇESITLERI
Çorum çiplaklari bilinenin aksine fazla renk çesitliligine sahip degildirler. Çorum çiplaklarinda görülen renk tipleri 4 tanedir. Bunlar sütbeyaz, gökala, siyahala ve çillidir. Bunlarin haricinde renk tipi bulunmaz. Çorum disindaki illerimizde ve özellikle de Ankara’da her görülen paçasiz güvercininin Çorum çiplagi olarak nitelenmesi gibi bir egilim vardir. Bu dogru degildir.
1) Sütbeyaz : Kusun bütün vücut tüyleri beyazdir. Göz renkleri alacalidir. Bu renk güneste daha belirgin olarak fark edilir. Diger renk çesitlerine göre daha çok rastlanan bu güvercinlerin degeri biraz daha düsüktür. Süt beyazlarda diger renk çesitleri gibi fazla bir özellik aranmamakla birlikte fazla iri yapili olmamasina ve göz kenarlarinin beyaz kisminin belirgin olmasina dikkat edilir. Sütbeyazlarin “düz kafa” (takka ve perçemi bulunmayan) ve “sütbeyaz arka tepe” (takkali) olmak üzere iki çesidi bulunmaktadir. Arka tepeli olan bu renk çesidine bölgede “sütbeyaz kekili” adi verilmektedir. Bu iki çesidin haricinde sütbeyaz bulunmaz. Yani takka perçem olani ya da sadece perçem olanlari yoktur.
2) Gökala: Yöresel olarak “govala” ya da “morgovala” adi ile bilinirler. Çorum çiplaklari içinde yetistiricilerin aradigi ayrintilar açisindan en fazla özellige sahip olan renk çesitlerinden biridir. Bu nedenle yetistirmesi zor ve zahmetlidir. Ancak bir o kadar da degerlidirler. Koyu mavi renkli bu güvercinlerin göz renkleri sari ya da kirmizi olur. Bu güvercinlerde göz çevresi halkasi beyaz ve biraz belirgin, gaga uzun ve çene küçük olmalidir. Gökalalarin ayaklarinin dirsekten asagi kismi tüysüz olmak durumundadir. Ayaklar kirmizi ve ince yapilidir. Dirsekten asagisinda tüy bulunan güvercinlere Çorum’da “inik” adi verilir. Inik tabir edilen kuslarin paçali olan Mardin tipi taklacilarla kirilmalar sonucu gelismis oldugu bilinmektedir. Mardin tipi taklacilarla yapilan eslemeler ile bu irka daha fazla takla atma özelligi kazandirilmaya çalisilmaktadir. Ancak bu tür eslemeler irkin orijinal özelliklerinde bozulmalara neden oldugundan Çorumlu yetistiriciler tarafindan uygun karsilanmamaktadir. Kanat telekleri beyazdir. Kuyruk kusun kendi rengindendir. Kanat teleklerinin her iki tarafta esit sayida beyaz olmasi önem verilen bir ayrintidir. Kanat teleklerindeki beyaz telekler 7’den az ise gökalaligi az olarak nitelendirilir, 11’den fazla ise kusun beyazlik damari fazladir ve kanat dirseklerinde de beyazliklar verir. Beyazligi fazla olan gökalalara bölgede “alasar” denilmektedir. Bazi gökalalarda ise çene altinda serit biçiminde beyazliklar bulunur. Bu tür kuslar “gümüs gerdanli” olarak adlandirilirlar. Gökalalarin boyun bölümleri koyu mavi-mor bir tonda olur. Mor tonun bittigi yerde karina dogru normal gri ton baslar, gri tonun bitiminde ise karin alti beyaz olmak durumundadir. Buna “kesme” adi verilir. Karin altinin kesme olmasi gökalalarin önemli ve aranilan bir özelligidir. Kanat üzerlerinde iki sira seridi olan bu kuslarda seritlerin renginin kestane renginde olmasi dikkat çekici bir özelliktir. Çorum’da güvercinin kanatlari üzerinde bulunan seritlere “elif” adi verilir. Kusun eliflerinin kestane rengi olmasi bu güvercinin orijinal gökala oldugu anlamina gelir. Elifleri siyah olan gökalalara da rastlanmaktadir. Bu tür kuslar gökalalarin beyaz ile eslestirilmeleri sonucu elde edilmektedirler. Gökalalarin arka tepeli olan çesitleri de bulunmaktadir. Bunlar Çorum’da “kekili govala” alarak adlandirilirlar.
3) Siyahala: Çorum’da “siyah govala” adi ile bilinen bu güvercinlerde hakim olan renk siyahtir. Siyahalalarin kanatlari üzerinde serit (elif) bulunmaz. Kanat telekleri gene iki taraftan beyaz olur. Ayni gökaladaki gibi karin altida kesme sekilde beyazdir. Bu beyazliklar haricinde kusun herhangi bir yerinde beyazlik bulunmamasi gerekmektedir. Çorum çiplaklarinin siyahala renk çesidi neredeyse kaybolmak üzeredir. Çorumda bu renk kuslara sahip olanlarin sayisi yok denecek kadar azalmistir.
4) Çilli: Alacali bir renge sahip olan bu güvercinler genel olarak siyahala ile sütbeyazin ya da gökala ile sütbeyazin eslestirilmeleri sonucu ortaya çikmaktadirlar. Kafa ve sirt bölgesi ile vücudunun degisik yerlerinde siyahliklar ya da grilikler bulunan bu güvercinlerin kuyruklari siyah olmaktadir. Bu güvercinlerin nadir olarak sadece takma kuyruk olanlari da oluyor. Vücutlari beyaz kuyruklari siyah olan bu çesitleri “karakuyruk” ya da “karakuyruk çilli” gibi adlarla tanimlaniyor. Çilli renk tipinin “düz kafa” (takka ve perçemsiz) olanlari ile sadece “çilli arka tepe” denilen çesitleri olabiliyor.
Not: Bu arastirma Çorum’dan degerli yetistiricimiz Mustafa Taskin’in katkilariyla hazirlanmistir. Kendisine verdigi bilgiler ve gönderdigi fotograflar için tesekkür ederim.
(https://www.gencveteriner.com/proxy.php?request=http%3A%2F%2Fwww.anadoluguvercin.com%2Fresim%2Fcorum-004.jpg&hash=538e5ab618358c87b7125d6402a79b173b39c070)