AĞIZ BOŞLUĞU
Ağız boşluğu organları (dudak, yanak, dişeti, sert da-mak, dil ve sublingual ağız bölgesi) kutan mukoza ile örtülüdür. Submukozalarında bezler bulunur. Büyük tükürük bezleri (dil, çene altı ve kulak) salgılarını kanallar ile ağız boşluğuna akıtırlar.
Boğaz bölgesi (Farinks)
Farinks, ağız boşluğu ile özefagus arasını birbirine bağlar. Ventral kısmı kutan mukoza ile örtülü olup bezler içerir ve yutkunma farınksini, dorsal kısmı ise silyumlu silindirik epitelle döşeli olup solunum farınksini oluşturur. Ağız ve farınks boşluğu soliter lenforetikuler dokudan zengindir.
Meydana Gelen Patolojik Bozukluklar
1. Postmortal Değişiklikler
Agonal kusma veya midenin postmortal boşalması sonucu ağız boşluğu çoğu kez mide içeriği ile kirlenir. Ağız boşluğunda sinek yumurtalarına ve kurtlara rastla-nabilir. Bunların bilinen gelişim sürelerinden yararlanılarak ölümden sonra geçen zaman hakkında bilgi edinilebilir.
2. Gelişim Bozuklukları
Melioschisis (fasial yarıklar)
Cheiloschisis (şeiloşizis): üst dudak yarığı, tavşan dudaklılık)
Cheilognathoschisis: Dudak-çene yarığı
Palatoschisis (sekonder damak yarığı); Organogenezis sırasında ağız ve burun boşluğunun bö-lünmesindeki yetersizlik sonucu oluşmaktadır. Bazı türlerde kalıtsaldır (Alman Bokser köpeklerde, Charolais ırkı buzağılarda, kuzularda). Gebelik döneminde teratojenik maddelerin (ör; Charolais ırkı buzağılarda lupinler, kuzularda Veratrum californicum) sinirdim yoluyla alınmasıyla da oluşabilmektedir. Charolais ırkı buzağılarda palatoschisis ve artrogripozis birlikte bulunmaktadır.
Cheilognathopalatoschisis: Dudak-çene-damak ya-rığı (kurt boğaz)
Çene anomalileri
Agnathie: Alt çenenin yokluğu, kuzularda sık görülür.
Brachygnathie süperior: Maksillanın kısalığı; köpek ve domuzlarda ırk özelliğidir.
Brachygnathie inferior (micrognathie): Mandibulanın kısalığı; uzun burunlu köpeklerde ırk özel-liğidir, koyun ve sığırlarda anomalidir.
Prognathie: Mandibulanın uzun oluşu, özellikle ko-yunlarda sıklıkla görülür.
Aprosopie: Yüz kemiklerinin bulunmaması
Cyklopie: Gözün tek olarak şekillenmesi
Synotie: Kulakların birleşmiş olması
Otognathie: Kulak dibi bölgesinde ek rudimenter dişli bir çenenin bulunmasıdır.
Dil anomalileri: Aglossie, Glossoschisis, Mikro ve makroglossie
Kuş dili: Dilin dar oluşu, letal kalıtsal glossofaringeal anomali olup resesif otozomal bir gen tarafından oluşturulur, köpeklerde bildirilmiştir.
Epitheliogenesis imperfecta (kutan epitel tabakası-nın anomalisi): Dilde ve ağız boşluğunda ülser ve yangı ile karakterizedir. Sığır ve diğer hayvanlarda bildirilmiştir.
Farinks anomalileri
Embriyonal gelişme döneminde farinks küçük ya-rıklar ile dışarı açılır. Bu yarıklar normal gelişme seyrinde kapanır. Balıklar gibi solungaçlı hayvanlarda bu yarıklar kalıcıdır. Diğer hayvanlarda kapanmadığı durumlarda solungaç fistülleri, branşiogen fistüller (galsama fistülleri) görülür, atlarda bu duruma dış kulak deliği yakınında rastlanır (kulak fistülleri). Fistüllerin içi çok katlı yassı epitelle döşelidir. Fistüllerden sulu saydam ya da esmer siyah renkte sıvı sızar (Solungaç kistleri). Kistler daha çok parotis bezi çevresinde ve dış kulak deliği yakınındadır. Kistlerin içi kutan mukoza (epidermoid kist) ya da deri (kist dermoid) ile örtülüdür. Diş içeren kistlere ise kist dermoid dentifer denir.
3. Dolaşım Bozuklukları
Ağız boşluğu mukozası anemik hastalıklarda solgun-dur, siyanozda koyu kırmızımtırak mavi renktedir, Methemoglobinemiede kirli kahve rengindedir (çamur görünümünde), kronik üremide (Köpek ve kedilerde) siyanoz ve ülserleşme görülür, toksik-septisemik hastalıklarda peteşi ve ekimozlar vardır, mavidil’de dil ve yanak mukozasında pasif hiperemi ve ödem bulunur.
Atların anemik enfeksiyöz hastalığında dilin ventral yüzeyinde ve frenulumda peteşiyel kanamalar karakteristiktir. Bu kanamalara ayrıca purpura hemorajika ve trombositopeni durumlarında da rastlanır.
4. Pigment Değişiklikleri
Melanin pigmentasyonu birçok hayvan türünde yay-gındır. Bu durum normaldır ancak yaşla birlikte bu pigmentasyon artar.
Köpeklerde endokrin bozukluklarına bağlı deri hastalıklarında ve acantosis nigricans’da dil ve dudak mukozası siyah renktedir. İkterusta ise diffuz sarı renktedir.
Kronik kurşun (Pb) toksikasyonunda diş etlerinde, koyu-siyah kahve renkli kurşun şeridi (PbSO3 birikimi) oluşumu vardır. Şap hastalığında ise pirinç tanesi büyüklüğünde serpilmiş anemik odaklar görülebilir.
5. Yabancı Cisimler
Kadavrada ağızda yemin bulnması normal değildir. Beyin hastalıklarında, yutkunma felci ve şuur bozuklukla-rında ağızda gıda kitlelerine rastlanır. Sığırlarda şiddetli P yetmezliğinde (Allottriophagie-pika) farinkste kemik veya yabancı cisimler bulunabilir. Bunlar asfeksi ve basınç nekrozuna neden olurlar. Ruminantlarda gingiva ve diş etleri arasına giren bitki tohumları ile başaklar periodontitis ve osteomiyelitis oluşumunda predispoze faktörlerdir.
Köpeklerde kemik, çomak ve küçük toplara rastlana-bilir. Bitki lifleri, tohumları ve büyük tüyler gibi yabancı cisimler gingivitis, dilde küçük papüller, veziküller ve ülserlere yol açabilir, ve granülasyon dokusu oluşumuyla sonuçlanır. Kronik olgularda taşkın granülomlar ve diş etlerinde hiperplazi oluşur. Köpeklerde özellikle kuduzda midede yabancı cisimlere rastlanır.
Atlarda ensefalitis, lökoensefalomalasi ve hepatik ensefalopati olaylarında ağızda yeterince çiğnenmemiş yeme rastlanır. Yeterince çiğnenmemiş olmaları nede-niyle refluks yoluyla ağıza gelen yemlerden ayrılırlar.
6. Metabolizma bozuklukları
Köpeklerde kronik dişeti yangıları sonucu diş eti hyperplazisi oluşabilir (gingivanın diffuz hyperplazisi) ve dişlerin hemen tamamı diş eti ile örtülebilir. Bu durum Boxer köpek ırklarında kalıtsaldır. Diş eti hyperplazileri fibropapillomdan ayırt edilmelidir.
Kanatlılarda A-avitaminose’da ağız, farinks, özefagus, kursak ve müköz bezlerde toplu iğne başı büyüklüğünde sarımsı-beyaz renkte kabartılar (metaplastik keratinleşmeler) oluşur. Bu değişiklikler hastalığın karakteristik lezyonlarıdır.
Domuz yavrularında A-avitaminoz da dil ucundaki papillae filiformis’lerde papillomatöz üremeler ve hiperkeratöz görülür.
Sığırlarda chlornahpthalın toksikasyonunda dilde oluşan hiperkeratötik plaklar bakteriyel enfeksiyonlarla (Fusobacterium necrophorum) erozyon, nekroz ve ülserlere dönüşür.
Köpeklerin B2 vitamini yetersizliğinde (pellegra) dilde siyanoz oluşur ve rengi koyu kırmızıdan siyaha kadar değişir.
Domuz, köpek, maymun ve kobaylarda C-avitaminose (Skorbüt) hastalığında diş eti kanamaları, dişlerin sallanması ve gevşemesi gözlenir. Sekonder bakteriyel enfeksiyonların komplikasyonunda ülserler de meydana gelir.
teşekkürler;)