HAYVANCILIĞIN ÖNEMİ
İnsanlığın yeterli, dengeli ve sağlıklı beslenmesini sağlar.
Kırsal kalkınmada stratejik rol oynar.
Kırsal alanda istihdamı arttırır.
Hammaddesi hayvancılığa bağlı sanayinin gelişmesini sağlar.
Yeşil yem olarak ikinci ürünlerin kullanımı ile bitkisel üretimi destekler
HAYVANCILIĞIN ÖNEMİ
Doğal mera ve otlaklar ile tarıma elverişsiz alanların değerlendirilmesini sağlar.
Bazı tarımsal artıklarının biyolojik yolla değerlendirilmesi ve ekonomiye kazandırılmasını sağlar
Tüm bunlara rağmen bölgede hayvancılık ana sektör olarak değil bitkisel üretimin yan sektörü olarak yapılmaktadır.
Küçük başlar mera ve nadas alanlarında beslenmekte; Büyük başlar ise daha çok ahırda saman + kesif yemle beslenmektedir.
YEM
Hayvanlar tarafından yenebilen bitkisel ve hayvansal kökenli maddelere “yem” veya “yem maddesi” adı verilir.
Bilimsel yaklaşıma göre de hayvanlar tarafından yenebilen ve belirli oranlarda besin maddeleri ile enerji içeren maddeler biçiminde ifade edilebilirler.
YEM KAYNAKLARI
Meralar
Çayırlar
Kültür Yem Bitkileri
Bağ ve Bahçe Artıkları
Kök ve Yumrular
Tane Yemler
Yağ Sanayi Artıkları
Şeker Sanayi Artıkları
Mezbaha Artıkları
Alkol, Nişasta Sanayi Artıkları
Saman
YEMLERİN HAYVAN BESLEMEDE KULLANIMI
Kaba Yemler 3. Sanayi Yan Ürünleri
Yaş 4. Karma Yemler
Kuru
Silaj
Çayır ve Meralar
Tane Yemler
Bütün olarak
Ezilmiş
Kırılmış,
Öğütülmüş,
Un halinde
ÇAYIR VE MERALAR
Kuru madde % 15-35
Ham protein % 3-30*
Ham selüloz % 20-40*
Net enerji 300-600NB/kg*
Karotin, Vitamin E,
Vitamin B ve Ergosterin bakımından da zengindir.
Mera kalitesi üzerine bitki faunası önemli bir rol oynamaktadır. Örneğin baklagil, buğdaygil ve yem niteliği taşımayan bitki türleri
*: Kuru Madde Üzerinden
Bölgede çayır ve mera alanlarının kuru ot verimi 200 kg/ha olup aşırı otlatmadan dolayı tahrip edilmiştir. Islah çalışmaları da bir türlü başlatılamamıştır. Ayrıca sulu tarıma geçişle birlikte nadas alanları da daraltıldığından meraya dayalı hayvancılık giderek kan kaybetmektedir.
YAŞ KABA YEMLER
YONCA
Yonca yem bitkilerinin kraliçesi olarak adlandırılmaktadır.
Yoncanın proteini kaliteli olup sistin dışındaki esansiyel amino asitleri ve kalsiyum
bakımından zengindir.
Yonca kültür yem bitkileri içerisinde hem en uzun ömürlüsü hem de yılda en çok biçilenidir. Nitekim iklim, rakım, toprağın niteliği, gübreleme ve sulama gibi faktörlere bağlı olarak yılda 7 kez biçilebilir ve yaklaşık 10 yıl verimli kalabilir.
yılda 1 dekardan 1.8-2 ton kuru ot elde edilir.
Yoncanın yem değeri vejetasyon dönemine bağlı olarak büyük ölçüde değişir. Her ne kadar körpe iken besin maddeleri yönünden zengin ise de çiçeklenmeden önce biçilmesi önerilmez.
İdeal biçim zamanı % 10 çiçeklenme dönemidir.
Sığırlara 50-55 kg/gün, koyunlara 4-5 kg/gün ve atlara 20-25 kg /gün olarak verilebilir.
Korunga
ÜÇGÜL
FİĞ
BUĞDAYGİLLER
TAHIL HASILLARI
ARPA
YULAF
BUĞDAY
ÇAVDAR
MISIR HASILI
Proteince fakir buna karşılık şeker, nişasta ve öz su bakımından zengindirler.
Özellikle süt ineklerinin beslenmesinde kullanılır.
Süt inekleri ve besi sığırlarına günde 25-30 kg, koyun ve keçilere 5-6 kg verilebilir.
YEMLERDE KONSERVASYON
KURUTMA
SİLOLAMA
KURUTMA
Yeşil yemlerin kurutma yöntemleri besin madde kaybı ile yakından ilişkilidir.
Kurutma yöntemleri besin madde kaybı bakımından kötüden iyiye doğru aşağıdaki gibi sıralanır.
A-) TOPRAK ÜSTÜ KURUTMA
B-) SEHPADA KURUTMA
C-) ÇATIALTI KURUTMA
(Ambarda Kurutma)
D-) YAPAY KURUTMA
BALYALAMA SİSTEMİ
TABLO 2 AÇIKLAMA
+++ :aşırı düzey de kayıplar.
++ :Fazla düzey de. kayıpalar.
+ :Normal düzey de kayıplar
- :Kayıp yoktur.
a :Yeşil yemler nemli kaldığı sürece, karbonhidrat v.b. Besin maddelerinin oksidasyonu da sürer.
b :Özellikle yonca ve üçgüllerde yüksek düzeyde bulunur.
c :Taşıma sırasında görülen kayıplar.
d :Karbonhidrat ve mineral gibi suda kolayca çözünen maddelerin kayıpları.
SİLAJ
A) YEM SEÇİMİ
Yemler silolanma özelliklerine göre aşağıdaki
gibi sıralanır.
1. Kolay Silolanabilen Yemler :
Süt olgunluğunda biçilmiş mısır, pörsütülmüş çayır otu, pancar yaprakları, ayçiçeği ve lahana yaprakları
2. Orta Derecede Silolanabilen Yemler :
Çayır otları ve üçgül çayır otları karışımı
3. Zor Silolanabilen Yemler :
Körpe Baklagil otları
B) EKİPMAN : Biçme, doğrama işlemini yapan silaj makineleri, taşıma araçları, sıkıştırma araçları, silajı çıkarma ve hayvanlara dağıtma araçlarına ihtiyaç vardır.
C) MALZEME : Sıcak, soğuk ve diğer dış etkenlerden çabuk etkilenmeyen plastik brandalar ve üzerine atılan ağırlıklara ihtiyaç vardır.
D) SİLOLAR : Resimlerde görüldüğü gibi farklı silo tipleri vardır. Bunların seçimi işletmenin ekonomik ve ekipman durumunu göre değişir. Ancak silolarda aranan en önemli özellikler;
1.Ucuz olmalı
2. Kolay doldurulup boşaltılabilmeli
3. İyi sıkıştırılıp kapatılabilmeli dolayısıyla anaerob ortam iyi sağlanmalıdır.
BİÇME
DOLDURMA ve SIKIŞTIRMA
KAPATMA
Tablo: SİLODA OLUŞAN KUSURLU FERMANTASYONLAR
1)C6H12+6O2 6CO2+6H2O+674 Kcal fermantasyon ısı
2) 1 mol glukoz 2mol laktik asit (enerji kaybı %5)
3) 1 mol glukoz 2mol asetik asit+2CO2 (enerji kaybı %40)
4) 1 mol glukoz 2mol bütirik asit+2CO2 (enerji kaybı %40)
Özet olarak ,silo materyali ne denli proteince zengin, şekerce yoksul; nemli,kaba,kirli olur ve silo da yeterince kapatılmaz ise , silaj da o denli düşük kaliteli olur.
SİLONUN AÇILIP BOŞALTILMASI
DOLGU MADESİNCE ZENGİN YEMLER
Dolgu maddesi (Balast madde)
Bir yem yada rasyonun sindirilmeyen organik madde kısmına dolgu maddesi yada balast madde denir.
Bitki kartlaştıkça içerisindeki lignin miktarı artar ve dolgu maddesi özelliği kazanır.
DOLGU MADESİNCE ZENGİN YEMLER
Samanlar
Kavuzlar
Kabuklar
Kes’ler
Diğer kaba yemler (ağaç yaprakları, pamuk tohumu kapcığı vb.)
Dolgu maddesi yetersizliğinde
Yem maddeleri sindirim kanalında hızla geçer ve yem savurganlığı görülür
Hayvanların altlıklarını yemek, tahtaları kemirmek ve yemliklerini kemirmek suretiyle dolgu maddesi ihtiyacını karşılamaya çalıştıkları görülür
Aşırı derecede dolgu maddesi yetersizliğinde ruminantlarda pika, kanatlılarda kannibalismus görülür
Dolgu maddesi fazlalığında
Sindirim bozukluğu
Yemlerin iyi değerlendirilmemesi
Fizyolojik açlık, görülür
SAMAN
Tamamen olgunlaşmış yani vejetasyon devrelerini tamamlamış kültür bitkilerinin taneleri ayrıldıktan sonra geriye kalan sap ve yapraklardır.
Besin değerleri düşüktür
Baklagil samanları protein bakımından buğdaygil samanlarına göre daha zengindir.
Baklagil samanları Ca, buğdaygil samanları K bakımından daha zengindir.
Vitamin düzeyleri çok düşüktür.
KAVUZLAR
Bu bitkilerin tanelerinin harman yerinde kalan kılıf, kabuk, örtü,yaprak kırıntıları, kırılmış başak parçaları ve bunların tozlarına denir
KES
Kültüre alınmayan ve gelişi güzel yetişen çeşitli bitkilerden (yabani otlar, dikenler vb. ) elde edilen samana benzeyen yemlerdir.
TANE YEMLER
BUĞDAYGİL TANELERİ
BUĞDAY
KM HP SHP HY HS HK
88 10,8 8,5 2 3 2
YÜKSEK:Enerji Fosfor vitamin E vitamin B1
ORTA:Riboflavin pentotanik asit niasin
DÜŞÜK:selüloz ham yağ esansiyel amino asitler Avitamini kalsiyum sodyum potasyum çinko
ARPA
KM HP SHP HY HS HK
89 11.5 8,6 1,9 5 2,5
Buğdayın özelliklerine benzemektedir. Ham selüloz miktarı biraz daha yüksektir.
YULAF
KM HP SHP HY HS HK
88 11 9 4 10,5 4
Buğdayın özelliklerine benzemektedir. Ham selüloz oranı yüksektir.
ÇAVDAR
KM HP SHP HY HS HK
88 12,6 9,5 1,85 2,8 1,45
MISIR
KM HP SHP HY HS HK
88 8,9 5,8 3,5 2,9 1,5
Buğdayın özelliklerine benzemektedir. Enerji bakımından zengindir.
SORGUM
KM HP SHP HY HS HK
89 11 6 2,8 2 1,7
BAKLAGİL TANELERİ
BAKLAGİL TANELERİNİN BUĞDAYGİL TANELERİ İLE KARŞILAŞTIRLIMASI
VİTAMİN===============VİTAMİN
HP HP
HY HY
HS HS
MİNERAL MADDE MİNERAL MADDE
TRİPTOFAN TRİPTOFAN
METİYONİN METİYONİN
BAKLA
SOYA
KM HP HY HS
90 29 0,9 6
Enerji 3 mcal/kg
Sığırlara 2 kg
Keçi ve Koyunlara 0,25 kg verilir.
Ziyaret Edilen İşletmelerde Kullanılan Yemlerin Besin Madde Bileşimi
(Elazığ)
BUZAĞI BESLEME
Buzağı besleme programı açısından 4 aylığa kadar olan genç sığırlara buzağı denir.
Önemi:Bir hayvanın verim döneminde genetik yapısına uygun verimi verebilmesi gerekir.Yine, doğumdan sonra bir çevre ile karşı karşı gelmiş bir canlının o cevre şartlarına ve çevresindeki mikroorganizmalara karşı iyi bir direnç göstermesi için de dengeli ve hijyenik şartlara uygun beslenmesi şarttır.
Buzağı besleme programı besleme amacına göre 2 ye ayrılır.Bunlardan 1. geleneksel buzağı besleme programı, 2. de etlik süt buzağısı besleme programıdır. Geleneksel beslenmeye alınmış buzağılarda ya damızlık ya da besi amacıyla beslenir.
Yetiştirme amaçları göz önünde bulundurulmadan bütün buzağılar doğumdan sonraki ilk 2-7 gün içerisinde kolostrum veya sütle beslenirler.
Tablo . Kolostrum ile Normal Süt Yapısı
GELENEKSEL BUZAĞI BESLEME
Buzağılara oldukça erken ruminant özelliği kazandırılmalıdır.Bu amaçla,süt ve süt yerine geçen yemlerin yanında,kaba ve kesif yemler de erken yaşta verilmeye başlanmalıdır.
A)YAĞLI VE YAĞSIZ SÜTLE BESLEME
Yağlı süt zamanla yerini yağsız süte bırakır.Doğumu izleyen ilk 2-7 . Haftalar içerisinde buzağılara verilen günlük kollostrum miktarına eşit olacak biçimde günde 6-9 litre süt verilmelidir.Bu süre içerisinde yağsız süt 1+5 den 8+1 biçiminde yağlı sütle değiştirilir ve 8. haftadan itibaren de tamamen yağsız süt kullanılır.Günlük içirilen yağsız süte, kilogramından en az 800.000 İÜ vit.A 10.000 İÜ vit.D ve 160 mg vit.E ile en fazla 120 mg Cu bulunan etkin madde karmasından 200 g karıştırılır. Bu arada ad libittum olarak kaliteli kuru ot, kesif yem ve suda verilir.SÜT MİKTARI YAVAŞ YAVAŞ DÜŞÜRÜLÜR ve 16 . HAFTADAN SONRA TAMAMEN KESİLİR.
B)SÜT YERİNE GEÇEN YEM İLE BESLEME
Bu programda süt yerine %10-12 konsantrasyonunda süt ikame yemi sıvı biçimin de hayvanlara içirilir.Süt ikame yeminin bileşimi, büyüme dönemi ve besleme programına göre tabloda verilmiştir.
Süt ikame yemlerinin bileşimi.kg
Besin maddeleri Etlik Buzağı Besleme Prog Geleneksel Buzağı Besleme Prog..
1* 2**
HP en az 220g 170g 200
Lizin en az 17,5g 12,5g 14,5
Ca en az 9g 9 g 9
K en az 7g 7 g 7
Na en az 2 g 2 g -
Mg en az 1,3 g 1,3 g -
Vit-A en az 1000 İÜ 8000 İÜ 12000 İÜ
Vit-D en az 1250 İÜ 1000 İÜ 1500 İÜ
Vit-E en az 20 mg 20 mg 20 mg
Fe en az 50 mg 30 mg 30 g
HS en fazla 15 g 30 g 30 g
HY fazla 100 g 100 g 100 g
Na fazla 6 - -
Yağ fazla 120-300 g 150-300 g 50-300 g
Cu fazla 4-15 mg 4-15 mg 4-15 mg
SÜT İKAME YEMLERİNE KATILMASI ÖNERİLEN YEM MADDELERİ
Yemler En Yüksek katılma oranları %
Yağsız süt tozu 90
Küspeler 25
Tahıllar 30
Laktoz 20
Kuru maya 10
Buzağılarda sütten kesme yöntemleri ile verilmesi önerilen yem ve su miktarları
Yaş CA kg Geleneksel kesme Erken kesme
Hafta kg/gün/hyv kg/gün/hyv
S.İ.Y Kesif kuru S.İ.Y Kesif kuru
%10’ luk Yem ot su %10 luk Yem ot su
2 40 6-7 ad.libitum 6 ad.libitum
3-6 45-50 8 0,3 0,2 adlibitum 6 0,1-0,5 0,1 2
7-8 65-80 8 0,5 0,3 ’’ 6 0,6-0,8 0,1 2
9-12 85-105 8 0,8-1 0,5 ’’ - 1,5-2 0,2 8
13-16 115-140 6-0 1,5 1,5 ’’ - 2 0,3-1,5 8
GELENEKSEL BUZAĞI YEMLEME TEKNİĞİ
1.gün:Doğumdan hemen sonra hayvanlara mümkün olduğu kadar erken ve günde en 2-3 kg kolostrum verilmelidir.
2-7. gün:Buzağılara verilen günlük süt miktarı 1. haftanın sonuna kadar 5-6 kg a kadar yükseltilmelidir. Bu miktar önçeleri gün de üç öğün daha sora iki öğün halinde verilmeli ya da hayvanlar otomatik emziklere alıştırılmalıdır
1.haftadan sonra : Günlük içileçek süt ya kovalarda, ya da otomatlardan hayvanlara verilmelidir. Süt yerine geçen yemden ise 1 litre suya 100-125 g katılmalı ve aşağıdaki gibi hazırlanıp hayvanlara verilmelidir.
Süt yerine geçen yemin hazırlanması: Ön görülen su miktarının yaklaşık 1/3 kadarına 50 derece karıştırılır, daha sonra 43 derece de 15 derecede son hacimine kadar inçeltilir.Sıcak içecekler 5-10 dk. İçerisinde hayvanlar tarafından alınmalıdır.Aksi halde hemen soğur.Süt yerine geçen içecekler hazırlanırken, topaklanma mutlaka önemlidir.
Süt yerine geçen içeceklerin hayvanlara verilmesi
sıcak içecek ya da soğuk içecek
Sıvının sıcaklığı 35-40 derce > 15 derece
Yemeleme sayısı 2x gün 10-15x gün
Verilen içecek hacim/ 2-4 lt 0,5- 0,8 lt
Öğün
Verilme tekniği kova yarı otamatik
Emzirme
emzirme kovaları
Soğuk içecekler yağsız süt tozu yerine %70-80 peynir altı suyu ,%10-15 yağ, açılmış nişasta min/vit karmasıyla hazırlanabilir.
Etlik-Süt Buzağıların Beslenmesi
Bu buzağılara, 4 ay içerisinde 160-180kg CA ulaştıracak şekilde yoğun bir besleme programı uygulanır.
Hayvana tamamen sıvı yem vererek hayvanı preruminant dönemde uzun süre tutmak gerekir.Yani hayvanlar tamamen süt veya süt yerine geçen yemler beslenir.
Ancak, içecekteki ham besin maddeleri yoğunluğunun ve içirilen miktarı arttırmak gerekir.Aşağıdaki gibi bir yol izlenerek etlik süt buzağısı besisi yapılabilir
A) Yağlı ve yağsız sütle besleme: Enerji ve etkin maddesi yeterli olduğu sürece, yağsız süt hayvanlara verilebilir.Başlangıçta günde 6-7 lt , 2. haftdan sonra bu miktarı hayvan başına günde 1-1,5 lt arttırılarak sıvı yem halinde verilir.fakat hayvanların sıvı yem alma kapasiteleri sınırlıdır.110-120 kg Canlı ağırlıktan sonra ise bu tür hayvanların sadece sıvı yemlerle (Süt) kilo almaları istenilen düzeyde olmaz.
B)Süt yerine geçen yem maddeleri ile besleme: Artık yerleşmiş bir metottur.Bu yemle,sıvı yem miktarı ve yoğunluğu artırılarak yüksek oranda ve devamlı olarak hayvanların ham besin madde ihtiyacları karşılanmış olur.
Süt ve Süt Yerine Geçen Yemlere Uzatılmış Etlik Süt Süt Buzağısı Besi Programı
İçecek yaş Etlik süt buzağısı S.İ.Y. Yoğnl Yoğun yemle uzatılmış
Miktarı hafta CA ağr CA ağrartş g/lt.su buzağı besisi
Lt/ gün kg g/ gün S.İ.Y (L)yoğun yem (kg) k. Ot kg)
3-6 2 42 250 120 4-7 --- ---
8 3 44 550 120 --- ---
7 4 50 750 130 --- ---
8 5 57 900 140 7-9 --- ---
9-10 6-7 65-73 1050-1200 150-160 A L I Ş M A
10 8 82 1250 170 9-11 0,5 0,05
11-13 9-12 91-122 1350-1500 170-190 10-12 1,5 0,1
14-15 13-16 132-165 1500-1600 190-200 8 2,5 0,15
15-19 > 16 175-200 1600 200-210 6 4 0,15
BUZAĞILARDA BESLENME HASTALIKLARI
İSHALLER
1) Kolostrum Dönemi İshalleri
A) Kolostrumun kalitesine bağlı nedenler
1- Gama-Globulin miktarının çok az olması:
a)Doğumdan önceye kadar ineğin sürekli sağılması
b)Kurudaki dönemin çok kısa olması
c)Kolostrumun doğumdan sonra çok geç sağılması
2-Kolostrumdaki gama - globulinin spesifik olmaması
3-Kolostrumun vitamin içeriğinin çok düşük olması
B)Yemleme tekniğine bağlı nedenler
1-Kolostrumun çok geç içirilmesi
2-Sütün çok soğuk veya sıcak içirilmesi
3-Emzirme kabının kirli veya çok hayvan için kullanılması
Kolostrum Döneminden Sonra
A) Yem maddesinin bileşimine ve kalitesine bağlı nedenler:
1-Yağlı sütün hayvanlara verilmesinde görülen ishallerin nedenleri:
a) Sütteki yağ miktarının yüksek olması.
b) Ana hayvanın çok yüksek miktarda protein içeren yemle beslenmesi sonucu .
c) Tek yönlü yağlı sütle yapılan beslemede vitamin, Mg ve iz elementlerin az alınması.
2-Süt yerine geçen yemlerin verilmesinde görülen ishallerin nedenleri:
A) Süt ikame yeminin yağına bağlı olanlar
A.1) Yağ miktarının yüksek olması
A.2) Doymamış yağ asitlerinin yüksek olması
A.3) Yağın erime noktasının çok yüksek olması
A.4) Yağın açılaşması
A.5) Yağ parçacıkların çok büyük ve sindirilme oranının düşük olması
B) Süt İkame Yeminin Proteinine Bağlı Olanlar
B.1) Çok ısıtma ve nemli depolamadan doğan bozulma
B.2) Şekerle lizinin oluşturduğu gibi diğer maddelerinde aminoasitlerle yararlanılması zor kompleksler oluşturmaları.
C-Süt ikame yeminin karbonhidratlarına bağlı olarak görülen ishallerin nedenleri:
C.1) Çok yüksek oranda laktoz+glukoz bulunması
C.2) Nişasta ve dekstrin ilk haftalarda sadce kısmen değerlendirilebilme özelliğindedir. Böylece bunlar, mikroorganizmaların bulunduğu kalın barsak bölümüne erişerek fermente olur ve fermentatif diyareye yol açar.
D) Süt ikame yeminin mineral ve vitamin düzeyine bağlı olanlar.
E-Süt ikame yemlerinin niteliklerine bağlı olarak görülen ishallerin nedenleri:
E.1) Süt tozu oranının çok yüksek olması
E.2) Süt tozunun mantar ve bakteri içermesi
3) Yağsız süte bağlı ishalin görülmesi ise ekşime göstermesinden ileri gelir.
4) Kuru ota bağlı nedenler
A) Fazla kartlaşmış olması
B) Sert saplı olması
C) Nitrat yönünden zengin olması
D) Küflü olması
5) Kesif yemlerin kokuşmuş ve açılaşmı olması
6) Suyun yüksek oranda sulfat, nitrat ve mikrop içermesi.
B)Yemleme Tekniğine Bağlı Olan İshal Nedenleri
1-Buzağılara CA %10-15 kadar süt ve süt yerine geçen içeceklerin verilmesi
2-Düzensiz öğünler.
3-İçeceğin vücut sıcaklığında olmaması.
4-İçecek kabının temiz olmaması.
5-Otomatlardaki hatalar a) Yemlerin hayvanlara eşit dağıtılmaması,b) Dozaj hataları,c) Karıştırma hataları.
6-Ani yem değişiklikleri.
7-Süt yerine geçen yemlerin eşit miktarda dağıtılmaması ve yeterince çözülmemesi.
8-Süt yerine geçen yem konsantrasyonunun çok yüksek olması.
TİMPANİ OLUŞUMUN NEDENLERİ
1-Buzağıların sütten kesilmesinde yemlere karşı yeterli derecede uyumun sağlanmaması.
2-Yem maddeleri ve çok beklemiş küflü ot ve yemler.
Buzağılarda Besin ve Mineral Madde Dengesizlikleri
1-Lizin eksikliği: Sıcaktan ve ıslatıldıktan zarara uğramış yağsız süt tozu kullanımında
2-Ca eksikliği: Yoğun şekilde gübrelenmiş çayır otu ve bunun konserveleri, ayrıca tek yönlü pancar ve tahıl unuyla beslenen buzağılarda.
3-Cu fazlalığı: Yonca,korunga ile tek yönlü olarak ve yksek dozda balık unu, kemik unu ve mineral yemlerle hayvanın beslenmesinde.
4-P eksikliği: Fosforca fakir yeşil yem ve tarla bitkileriyle yapılan beslemede.
5-Mg eksikliği: Hayvanın uzun süre sadce sütle beslenmesi sonucu.
6-K eksiliği: Uzun süren ishallerde.
7-Na eksikliği: Uzun süren ishallerde ve tek tönlü yeşil yemle beslenmeler ile yüksek oranda terlemelerde.
8- Na fazlalığı : Sodyumca zengin süt yerine geçen yemlerle beslemede görülebilmektedir.
ERGİN RUMİNANTLARIN BESLENMESİNE GENEL BİR BAKIŞ
A)Yemlerin Seçimi:
Varsa işletme yemleri tercih edilmelidir. Böyle bir seçim ekonomik açıdan büyük önem taşır.
Rasyondaki eksik kalan besin maddeleri ise yoğun yem ve yem katkı maddeleri ile tamamlanmalıdır.
B.1. Yemlemede Göz Önüne Alınacak İlkeler:
1-Rasyon hayvanların ham besin madde ihtiyaçlarını karşılamalıdır. Hayvanların ihtiyaçları yemlerin tablodaki değerlerine göre hesap edilirken temel yem maddelerindeki ham besin madde miktarı çok oynama gösterdiğinden, bu değişiklikleri göz önüne alıp birlikte değerlendirmek gerekir.
2- Rasyonlar hayvanlar tarafından iştahla yenmeli veya iştahla yenilebilir olmalıdır. Bu nedenle rasyon düzenlerken İŞTAH ACICI ÖZELLİĞİNE VE TOPLAM RASYONUN KURU MADDE MİKTARININ BELİRLENMESİNE dikkat edilmelidir.
3-Rasyon geviş getirilebilir özellikte olmalı
4-Rasyonlar sağlığı bozucu her türlü maddeden arındırılmış olmalı.
5-Rasyon süt ve et kalitesi üzerine olumsuz etki yapmamalıdır.
6- Rasyon ekonomik olmalıdır.
DAMIZLIK DÜVE VE GENÇ TOSUNLARIN BESLENMESİ
Dişi buzağıların büyük , erkek buzağıların ise çok az bir kısmı işletme de damızlık olarak alıkonulmaktadır.
Yapılan ideal bir beslemede düveler 15-18 aylıkta gebe kalmalıdır ve 24- 27 aylıkta doğum yapmalıdır.
Tosunlar da 12-24 aylığa kadar cinsel olgunluğa erişmelidirler.
Bunun yanında iyi bir beslenme programıyla damızlık düveler daha erken bir zamanda cinsel olgunluğa erişebilirler.
Ancak, yoğun besi programı uygulanan erkek damızlıklarda iskelet bozuklukları; düvelerde ise güç doğumlar ve daha sonra süt verimi kapasitesinin düşmesi gibi riskler artar.
Tablo: Beslenmeye Bağlı Olarak Dişi Erkek Buzağılarda Pubertaya Erişme Yaşları
Dişi buzağılarda puberta Erkek buzağılarda puberta
günlük ay günlük ay
C.A artışı (g) C.A artışı (g)
4000 e kadar 22-24 500 e kadar 12-15
600-800 8-12 700-9000 11
>800 6-8 >1000 10
Düve Beslemesi
Düveler için düzenlenen rasyonlar büyük oranda temel yem maddelerinden oluşturulmalıdır.
Tablo: düve besisinden hayvanın ihtiyacına ve yem tüketim kapasitesi uygun enerji sağlayan yem kaynakları
Yaş (ay) Enerji miktarı Temel yem Kesif yem
NB/ kg KM
6-12 ~600 + +
13-18 ~400 + -
19 dan yukarı ~340 + -
İleri gebelikte 400-500 + +
Yine düve beslenmesinde eşit yem dağılımına dikkat edilmeli, aksi halde enerji yetersizliğine sürüklenen hayvanlarda kızgınlık yetersizliği kaçınılmaz olur. Mera besisinde düveler mutlaka parazitlere karşı ilaçlanmalıdır.
Düvelerin günlük enerji ve ham besin madde ihtiyacı:
Yaş Ağırlık O.CA artışı KM SHP NEL Ca P Mg Na
ay kg günlük g kg g MJ g g g g
5-6 130-175 700 3-4 400 21-23 24 12 3 3
7-12 175-300 700 4-7 425-500 23-32 26 16 5 5
13-18 300-400 700 7-9 500-530 32-37 30 21 8 6
18-24 400-500 500 9-10 530 37-43 31 22 10 7
İleri gebe 500-550 - - 700-850 46-52 42 29 12 10
Genç boğa beslenmesi
Erkek damızlık boğaların beslenmesi, hayvanın günlük CA artışı 800-1000 g olacak biçimde yapılmalıdır.
Hızlı vücut ağırlığının artması erken cinsel olgunluğuna neden olur (yaklaşık 44 haftada).
Fakat bu tür besleme hayvanda iskelet bozukluğu, seksüel istek ve dölleme gücünü kaybetme risklerini arttırmaktadır.
Hayvandan faydalanma süresinin kısalması erkek damızlık beslenmesinde (SHP/ enerji NB) veya protein / enerji oranı 1:5 , 1:6 kadar yeterlidir.
Beslenmede mineral madde ve vitamin ihtiyacını da dikkate almak gerekir.
Boğaların günlük enerji ham besin madde ihtiyaçları
Yaş CA O.CA artışı KM SHP NB
Ay kg günlük g kg
3-4 150 800-1000 ~4 450 2500
5-8 250 800-1000 ~5 530 3200
8-10 300 800-1000 ~6 650 3600
13-15 450 800-1000 ~9 800 5000
>15 550 - ~10 950 5800
Genel de 4 aya kadar erkek damızlık hayvanlara süt verilir. Bu arada hayvana kuru ot, silaj ve kesif yem de verilir. Günümüz de hayvanlar meraya hemen hemen hiç çıkarılmamaktadır. Fakat hayvanların gezinmesi mutlaka sağlanmalıdır.
SIĞIR BESİ PROGRAMLARI
Amaç: Besi hayvanlarının 15-24 ay içerisinde hayvanların Canlı ağırlığının 500-550 ye veya 600 kg a erişmesidir.
Besi programları
1) Mevsimlere dayalı besi programı
2) Farklı yemlere dayalı besi programı
1)MEVSİME DAYALI BESİ PROGRAMI
1A) ÖN BESİ DÖNEMİ: İşletmede yetiştirilen temel yem maddeleri ile yapılır. Enerji alımı bu yemlerle yetersiz olduğu için, yüksek oranda CA artışı önlenir. Fakat hayvanların ön mideleri çok iyi gelişir.
1B) SON BESİ DÖNEMİ: Burada besi kesif yeme dayanır. Bu beside hayvanlarda hızlı bir CA artışı olduğundan, hayvanların kuru madde alımı mutlaka yükseltilmelidir.
Ancak bu iki besi dönemi arsında bir geçiş dönemi olmalıdır.
2)FARKLI YEMLERE DAYALI BESİ PROGRAMLARI
2A) Kesif yemle besleme: Yoğun besleme programıdır. Bu beside, hayvanlara günde 1 kg kuru ottan başka yükselen miktarda kesif yem verilir. Rasyonun enerji düzeyinin ise 600 NB/kg KM veya daha yüksek olması gerekir. Yine bu besi programında bir yandan fizyolojik olarak sindirim bozukluğuna meydan verilmemesine özen gösterilirken aynı zaman da son CA 400 kg kadar olması da sağlanmalı ,aksi halde yağlanmalar artar ve yemden yararlanma azalır.
2B) Mısır Silajı ile Besleme: Hayvan yaşının artması ile enerji ihtiyacının %80 mısır silajından karşılanır. Rolatif olarak yükselen HS miktarı temel yem madddelerinin değerini düşürür. Temel yeme ek olarak, yüksek bir CA kazancı için hayvan başına 1,5-2 kg kadar proteince zengin kesif yem verilmelidir.
2C) Çayır Otu Silajı ile Besleme: Enerji kapsamı 500NB/kg KM de olan çayır silajı ile yapılan besleme iyi sonuçlar vermektedir. Yüksek CA artışı gösteren hyv. Enerji ihtiyacının %60 kadarı çayır silajından karşılanır. Ancak HP miktarı %15 den yukarı olan kesif yemlerden hayvan başına günde 1-2 kg kadar ek olarak verilmelidir.
2D) Şeker Pancarı Yaprağı Silajı ile Besleme: Yapısal niteliğinden dolayı da bu yeme kaba yem olarak 1-2 kg kuru ot veya saman ilave edilmelidir. Hayvanın ham besin madde ihtiyacının %50 si kesif yemden karşılanmalıdır.
SÜT İNEĞİ BESLENMESİ
A) Kuru Dönem Besleme: Süt ineklerinin yağlanmalarını önlemek için doğumdan 4-6 haftaya önceye kadar vücudun ihtiyacına uygun (yaşama payı) bir rasyon vermek yeterlidir. Ancak bu dönemde gebelik ihtiyacı rasyona eklenmelidir.
B) Doğumdan Sonra Besleme: Doğumdan 8-10 gün sonra süt ineğine ihtiyacını karşılayacak yem miktarı mutlaka verilmelidir Bu yem miktarı günde 3 veya daha çok öğünde verilirse hem hayvanın ham besin madde tüketimi yükselmiş hem de verim güvence altına alınmış olur.
BESLENME PROGRAMLARI
A) AHIRDA BESLEME (YAKLAŞIK 200 YEMLEME GÜNÜ):
İşletmenin şekline göre temel yem silajları günlük yaşama payı enerji ihtiyacı + mümkünse 8-10 kg süt üretimi için gerekli enerjiyi karşılayabilecek şekilde ve miktarda hayvanlara verilir. Temel besin maddesinin eksikliklerini tamamlamak için uygun kesif yem kullanılır.
B) MERADA BESLEME: Kaliteli meralarda hayvan başına düşen günlük çayır otu tüketimi 70 kg a kadar ulaşmaktadır. Mera yemlerinden sağlanan enerji 20 kg süt üretimi için yeterlidir.
C) SÜT İNEKLERİNE EK YEM VERİLMESİ: Her iki besleme programında da kesif yem verilir. Ancak verilen ilave yemin özelliği ilke olarak ikisinde de aşağıdaki gibi olmalıdır.
1- İlave yem eğer körpe otla verilecekse yapısal yönden zengin ve su yönün den fakir yemlerden oluşmalıdır.
2- Eğer geç biçilen ota verilecekse , enerji ve proteince zengin yemler olmalıdır
Tablo :Süt ineklerinde günlük yemleme biçimleri
SÜT MİKTARINA BESLEMENİN ETKİSİ:
Enerji bakımından yetersiz rasyonlar , protein bakımından yeterli olsa bile süt miktarının azalmasına neden olur.
Enerji oranı yeterli, protein kapsamı yetersiz olan rasyonlar süt miktarını yavaş yavaş azaltır. Ancak, negatif N-dengesi ağır basıp uzun süre devam ederse süt miktarı azalır.
Hem enerji , hem de protein bakımından yoksul olan rasyonlar süt miktarını ve önemli ölçüde düşürür.
Yem ile Süt arasındaki transformasyonlar aşağıda şematize edilmiştir.
Yemleme ve süt verimi
Yem Etkenler Etki derecesi
Rasyon ++++
Sindirim ++
Besin Maddeleri
Emilim +
Metabolitler
Vücut Metabolizması +
Diğer
Kullanımlar Meme Metabolizması ?
Hormonlar
Süt (Y,P,L)
SÜT KALİTESİNE ETKİ EDEN YEMLEME FAKTÖRLERİ
SÜTÜN HAM BESİN MADDELERİ :
Sütün yağ miktarı: Yapısal olarak yetersiz besin maddeleri yağ miktarını azaltır.
Süt yağ bileşimi: Yemle sağlanan yağ asitlerine bağlıdır.
Protein miktarı: Rasyon da yetersiz enerji verilmesin de kaynaklanır.
İz elementler: İ, Se çok fazla F orta, Co, Zn, Mn, Mo çok az miktarda yemlemeden etkilenir.
Makro elementler: Sütteki miktarı yemlemeye o kadar bağlı değil.
KUZU VE OĞLAK BESLEME
Kuzularda Bakım ve Besleme Programı
Yeni doğan kuzular mutlaka kolostrum almalıdır.
Kuzular kurutulmalı, göbek kordonunun bakımı yapılmalı, annelerini emmeleri sağlanmalıdır.
Doğum sonrası anne ve kuzu ayrı padoklarda 2-3 gün birlikte tutulmalıdır.
10-15 gün sürekli anneleri ile kalmaları, daha sonra akşam ve sabah 2’şer saat olmak üzere toplam 4 saat anneleri ile birlikte olmaları sağlanmalıdır.
Kuzuların laktasyon boyunca sütle beslenmesi
Kuzuların suni olarak beslenmesi
Erken sütten kesilen kuzuların beslenmesi
Oğlak ve Kuzuların Laktasyon Boyunca Sütle Beslenmesi
Bu programda kuzular 16 hafta boyunca analarını emerler.
Kuzu ve oğlakların gelişimi için iyi bir metottur
UYGULANMA ZAMANI
Tekli doğumlar olduğunda
Koyun ve keçiler meraya dayalı beslendiğinde
Koyun Keçi sütünün ucuz olduğu veya sağım sorunu olduğu durumlarda yapılır.
Oğlak ve Kuzuları Kolostrumla Beslenmesi
A) Kuzu besleme kavramı altında hem süt emen hem de ruminant niteliği kazanmış hayvanların yaklaşık 4 aylığa kadar olanları toplanmaktadır. Bu dönemde kolostrum verilmesi ve sütten kesme etlik buzağı beslemesinden farklı olarak ruminant niteliği kazanmış kuzularla entansif besleme yapılır.
Günde kuzu başına en az 0,2 lt kolostrum verilir.
Zayıf olan kuzulara kolostrum 30 -40 ml partiler halinde 3-4 öğün üzerinden sonda yardımıyla verilmelidir. Büyük kuzulara ise 60 ml kadar verilmelidir.
Ayrıca verilen kolostrum miktarları yetiştirme metotlarına göre değişir.suni emzirme metoduyla yapılan kuzu yetiştiriciliğinde laktasyon başlangıçında suni emzirmeye geçilmelidir
B) Alıştırma dönemi (Sütten kesme)
KOYUN VE KEÇİ BESLEME
HAYVANCILIK SEKTÖRÜNDE ENTEGRE İŞLETMECİLİK
Türkiye’nin genel bir sorunu olduğu gibi bölge
hayvancılığının en önemli sorunu da modern
işletmecilik yapısına sahip olmamasıdır.
Günümüzde hala hayvanlarımızın kaliteli kaba
yem sorunu, genetik kapasitesi yüksek hayvan
materyali sorunu, ileri teknolojiye sahip ekipman
kullanma, elde edilen ürünlerin işlenmesi ve
pazarlama sorunları çözümlenmemiştir. Bunun da en
önemli nedenleri;
Sektörün eğitimini almış kişilerin sektörde işletmeci olarak pek fazla yer almaması.
İşletmeler arasında organizasyonların pek gelişmemesi.
Bitkisel üretimden gıda sanayi ve pazarlama sektörleri arasında ekonomik bir ilişki kurulmaması.
Kurulan kooperatiflerin istenilen verimliliği sağlayamaması.
Hayvancılık işletmelerinin genellikle öz sermayelerinin yetersiz olması. Bu nedenle çağımızın modern tarım aletlerinden yararlanamamaları ve ürünlerini sağlıklı pazarlayamamaları .
Hayvancılık sektörün de entegre işletmecilik,
hayvancılığı gelişmiş ülkelerde olduğu gibi hayvancılık
sektörünün gelişmesi için sermaye, gıda sanayi ve
pazarlama imkanlarına sahip firmalar veya
organizasyonlar yem üretimi ve hayvansal üretime
yönelik ileri teknolojiye sahip makine parkı oluşturarak
çiftçilerle karşılıklı sözleşme yapmalıdırlar.
Söz konusu yeniden yapılanma yatırımcılarla
birebir karşılıklı tartışılarak uygulamaya konabilir.