KUDUZ
RABİES
TOLLWUT
ETİYOLOJİ
► Rhabdoviridae…. Lyssavirus
► RNA
► Zarlı
► Eter ve Kloroformdan etkilenir.
► Serolojik olarak tek tiptir.
► Virus ETY,DK ve DH üretilir.
► Patojen olan kuduz virusu “SOKAK VİRUSU”,
► Sokak virusundan tavşan beyninde pasajlanarak elde edilen suş “FİX VİRUS”,
► Patojen virusun ETY pasajlanması ile elde edilen virusa “FLURY SUŞU” olarak adlandırılır.
SOKAK VİRUSU İLE FİX VİRUS FARKI
1-Sokak virusu salyada bulunur, fix Virus bulunmaz.
2-Sokak virusu Negri cisimciği oluşturur, fix virus oluşturmaz.
3-Sokak virusu bütün canlılar için patojendir. Fix virus sadece tavşanlar için patojendir.
4-Sokak virusunun inkubasyon süresi 10-209 gündür. Fix virusun 4-6 gündür.
EPİZOOTİOLOJİ
► Kuduz virusu, enfekte hayvanların salyaları ile saçılır.
► Bulaşma direkt ısırma, tırmalama ve enfekte salyanın yaraya teması ile olur.
► Köpeklerde virus saçılımı ilk klinik belirtinin görülmesinden 5 gün öncesine kadar salyada bulunur ve salya ile bulaştırılır.
► Virus idrar, süt, gaita, mukus ve kanda da bulunur.
DUYARLILIK FARKLILIKLARI
► Aşırı Duyarlı : Vahşi karnivorlar
► Duyarlı : Sığır, kedi, kemiriciler, yarasa
► Orta Duyarlı : Köpek, koyun, keçi, at
► En Az Duyarlı: İnsan
KUDUZ ENFEKSİYONUNUN EPİDEMİYOLOJİK FORMLARI
1-Klasik Form : Köpek ve Kedilerle
2-Salyalı Form : Vahşi karnivorlarla
3-Yarasa Formu : Kan emen, böcek yiyen yarasalarla
PATOGENEZ VE PATOLOJİ
► Vücuda giren virus önce lokal kas dokusunda çoğalır. Buradaki çoğalmayı takiben perifer sinirlerle centripedal yolla MSS ganglionlarına gelir ve burada ikinci çoğalma gerçekleşir. MSS’nde çoğalmadan sonra centrifugal yolla tükrük bezlerine ve bütün vücut dokularına yayılır.
► Otopside; Midede taş, tahta parcaları, saç gibi sindirilmemiş cisimciklere rastlanır.
► Histopatolojisinde, Cornu ammonis ,
Lateral lob ve
Cerebellumda NEGRİ CİSİMCİGİ
Patogenez: Virusun girişi ve inkubasyon periyodu
Patogenez: Virusun beyine yerleşmesi ve klinik semptomlar
Beyinde Patogenez
► Negri cisimcikleri
► Nöyronal dejenerasyon (apoptozis)
► Mononüklear hücre infiltrasyonu
Negri Cisimciği
KLİNİK
► Doğal enfeksiyonlarda inkubasyon süresi 10-209 gündür.
► Ortalama inkubasyon süresi 14-60 gündür.
► İnkubasyon süresi virusun miktarına ve enfeksiyon yerinin MSS uzaklığına bağlıdır.
KLİNİK
► Klasik Kuduz’un 3 klinik seyri vardır:
1-Prodromal Dönem (Sükunet Dönemi) ;
Hareketlerde değişiklik, korkaklık, sinirlilik,
evden uzaklaşma, yabancı cisim yeme
ve bazen salya akıntısı görülür. 1-3 gün
sürer.
KLİNİK
2- Saldırganlık Dönemi (Hareketli Dönem);
Hayvanlar huzursuzdur, ısırma arzusu
artmıştır. Saldırgan hareketlerde artış görülür. 3 gün sürer.
3- Paralitik Dönem (Felç Dönemi) ;
Yüz, gövde, ayak kaslarında paraliz, progresive larynx ve pharynx felci nedeniyle hidrofobi, fotofobi ile karakterizedir. 3-4 gün içinde solunum ve kalp durması sonucu ölüm oluşur.
SIĞIRLARDA KUDUZ
Klinik olarak iki formda görülür:
1-SAKİN FORM
-Az yem yeme
-Süt veriminde azalma
-Vücutta şişkinlik ve konstipasyon
-Erkeklerde penis paralizi
-Ayaklarda felç
2- SALDIRGAN FORM
-Hayvanlarda aşırı derecede
huzursuzluk
-Ses ve ışıktan rahatsızlık
-Hareketlerde düzensizlik
-Aşırı seksüel istek
-Saldırganlık ve ısırma isteği
ATLARDA KUDUZ
► Refleks çözülmeleri
► Isırma isteği
► Çifte atma
► Sancı
► Yutak felci ve salya
► Paraliz ve ölüm
KOYUN VE KEÇİLERDE KUDUZ
► Tek vakalar halinde olmayıp, birkaç hayvanda birden oluşur.
► Huzursuzluk ve saldırganlık
► Aşırı seksüel istek
► Yün ve deri koparmalar
► Paraliz ve ölüm
KANATLILARDA KUDUZ
► Ender olarak görülür.
► Atipik bir korku vardır.
► Huzursuzluk
► Ağırlık kaybı
► Tüylerin dikleşmesi
► Isırma arzusu
TİLKİLERDE KUDUZ
► Köpeklerle temas etmek ister.
► Isırma arzusu vardır.
► İnsanlardan korkup kaçacağına onlara saldırır.
İNSANLARDA KUDUZ
► İnsanlarda en fazla ölüm meydana getiren zoonoz bir hastalıktır.
► İnkubasyon süresi 30-90 gündür.
► İlk semptomlar kaşıntı, yanma ve ağrı şeklinde görülür.
► Larynx ve pharynx spazmı sonucu, hidrofobi, aerofobi, fotofobi ve kuvvetli salivasyon görülür.
TEŞHİS
► Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kuduzun laboratuvar teşhisinde 5 metodu kabul etmektedir:
1-Seller’s Boya Yöntemi: Kuduzdan şüpheli beyinden yapılan sürme preperatlar Seller’s boya ile boyanarak negri cisimciği aranır.
2-Floresan Antikor Metodu: Direkt antijen tesbiti yapılır. Rutin olarak kullanılır.
3-Histopatolojik Metod: Negri Aranır.
4-Deneme Hayvanları: Yavru fare beyinlerine inokulasyonlar yapılarak burada negri aranır.
5-Bugün için, PCR, ELISA ve Komplement Fikzasyon testleri kullanılır.
AYIRICI TEŞHİS
► Sinir sistemi semptomları ile seyreden bütün hastalıklar göz önünde bulundurulur
► Köpek gençlik hastalığı (Distemper),
► B vitamini noksanlığı ,
► Asitonemi ,
► Non-purulent encephalomyelitisler
► Atlarda borna ve ruam
► Koyunlarda louping ill, scrapie, listeriyöz,
► Domuzlarda yalancı kuduz, taschen, domuz vebası
İMMUNOLOJİ
► Hasta hayvanların ölmeleri kuduzda immun mekanizmanın rolünü öğrenmemizi güçleştirir.
İLK MÜDAHELE
► Yara bol sabunlu ılık su ile yıkanıp, alkol ve tentürdiyotla dezenfekte edilmelidir.
► Kuduzdan şüpheli hayvan tarafından ısırılan insana yara tedavisi uygulanır. Yaraya dikiş atılmamalıdır.
MÜCADELE VE KONTROL
► Kuduz, 3285 sayılı HSZ Kanununun 34. Yönetmeliğin 119. maddesine göre İhbarı Zorunlu Hastalıklardandır. Mücadelenin çerçevesi bu kanun maddesinde belirtilmektedir. Ancak bu kanuna göre mücadele de en önemli kural; Mahalli idarelerin, İl özel idarelerinin, İl Sağlık Müdürlüğü, Tarım İl Müdürlüğü, Üniversite ve Sivil Toplum Kuruluşlarının koordineli bir şekilde ortak mücadele planları geliştirmeleridir.
PROFİLAKTİK MÜCADELE
Mücadele planları; Profilaktik ve Küratif amaçlı olmak üzere 2 temele dayanır.
I. KORUYUCU AMAÇLI MÜCADELE
1. Halkın ve hayvan sahiplerinin eğitimi ve toplumun mücadeleye katılımının sağlanmasıdır.
2. Populasyonun aşılanması
3. Bu amaçla ülkemizde Etlik Veteriner Kontrol Araştırma Merkezinde üretilen KELEV canlı aşısı ve ya ithal inaktive doku kültürü aşıları kullanılmaktadır. Kuduza duyarlı tüm hayvanların tercihan ithal inaktif doku kültürü aşılarıyla aşılanması gereklidir.Aşının bağışıklık süresi 3 yıl olmasına karşın, ülkemiz kuduz yönünden riskli ülkeler grubunda yer aldığından her yıl tekrarı kanunen belirtilmektedir. Ayrıca hastalık görülen illere komşu illerde yoğun bir aşılama programı zorunludur. Aşılanan tüm hayvanların kayıtları tutulmalıdır.
4. Sokak köpeklerinin kayıt altına alınması ve ortak- kontrollü beslenme alanları oluşturulması
5. Ülkeye giren köpekler için sıkı kontrol ve karantina uygulanması
6. İnsan ve hayvanlardaki kuduz vakalarının bildirilesi ve enfekte alanların karantina altına alınması (Mezbahaların kontrolü)
7. Kuduz teşhis laboratuarlarının organizasyonudur.
KÜRATİF MÜCADELE
► Kuduz enfeksiyonuda insanlardaki uygulamalar;
1-Hekimin vereceği karara göre değişmek üzere, temaslılara aşı ve serum uygulanır.
2-Deride yara ve sıyrık bulunanlar kuduz hayvanın 10-90 günlük karantina sonrası aşının devamına karar verilir.
3-Salya ile temaslı büyük ve başa yakın ısırmalarda;Hayvan kuduzdan şüpheli, kaçmış veya vahşi hayvansa serum ve aşı uygulanır.
AŞILAMA
SEMPLE AŞISI
► SEMPLE AŞISI : Fix virusun keçilere intracerebral verilmesiyle elde edilir.
- Profilaktik ve küratif amaçla uygulanır.
-
- Aşılar 3 aylıktan itibaren intramuskuler ve subkutan olarak uygulanır. Büyük köpeklere 10 cc, küçük köpek ve kedilere 5 cc, koyun ve keçilere 10 cc ve sığırlara 20 cc uygulanır.
- Birinci aşıdan 15 gün sonra tekrarlanır.
KELEV AŞISI
► KELEV AŞISI : Avianize kelev suşunun ETY CAM inokulasyonu şeklinde elde edilir. Aşı attenüye canlı bir aşıdır.
- Kedilere 6. aydan ve köpeklere 3. aydan itibaren profilaktik amaçla intramuskuler olarak uygulanır.
- 1 yıl süre ile bağışıklık sağlanır.
İnaktive Doku Kültürü Aşıları
► Rabisin
Köpek, kedi, sığır, at, koyun
► Aşılama 2 aylıktan itibaren başlar ve her yıl tekrarı yapılır. Bu uygulama sonrası 3 yıl koruyuculuğu vardır. Yüksek riskli bölgelerde yıllık yapılmalıdır.
► Sığır ve atlar düzenli olarak her yıl aşılanır.
Vahşi Yaşamda Kuduzun Kontrolü
► Modifiye canlı aşı uygulamaları
► Vector aşıları (vaccinia ya da kanarya-pox virus vektör aşıları)
► Etlere damlatılarak oral aşılama şeklinde uygulanır.