KANATLILARDALARDA ISI STRESİ

[konyaetdepo]

Dr. Kaya DEMİRÖZÜ
Kanatlı Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı
(k.demirozu@gmail.com)

Bilindiği gibi tavuklar sıcakkanlı hayvanlar gurubundan olup vücut ısıları 40.50 – 430 C arasındadır. Hayvanların ısı üretimi; büyüme, verim gibi vücut prosesleri yani esas olarak metabolik prosestir. Isı üretimini etkileyen: tavukların canlı ağırlığı, ırkı, yaşı, verim düzeyi, aktivitesi, yemin kalitesi ve tüketim miktarı gibi birçok faktör bulunmaktadır.

Isı çevresel faktörlerin en önemlilerinden biri olup, tavukların performansı ve sağlıkları üzerine etkisi büyüktür.

Özellikle 0 – 28 günlük civcivlerin gereksinim duyduğu optimal ısıların temini zorunludur.
İlk iki hafta ısı kontrolü titizlikle yapılmalıdır. Ani ısı değişikliklerine meydan verilmemeli ve optimal ısı temini için her türlü önlem alınmalıdır. YÜKSEK ISI DÜŞÜK ISI KADAR TEHLİKELİDİR. Kümeste ısı kontrolleri termometrelerle yapılmalı, ancak civcivlerin ısı kaynağına yakınlığı, uzaklığı gibi gözlemlerde bir fikir verir (Şekil-2). 5.Haftaya kadar
ısı düşmeleri:

*Yem tüketiminin artması,
*Gelişmede gerileme,
*Solunum yolu enfeksiyonlarında görülme sıklığı,
*Hastalık patlamaları,
*Ölümler gibi birçok soruna yol açmaktadır.

Termalnötral zonda kanatlıların fizyolojik faaliyetleri normal olup, ısı stresi olmadığından ve vücut ısısını sabit tutabildikleri için ısısal kayıplarını kontrol edebilmektedirler. Isı kritik düzeyde yükseldiğinde ilk göze çarpan yavaş yavaş solumadır. Ancak refah problemi yaşanmaz. Isı artışı solunumun hızlanmasına yol açar. Eğer kısa sürede yüksek ısı üretilir (akut ısı stresi) veya uzun süre devam ederse(kronik ısı stresi) ciddi fiziksel bitkinlik ve ölümler oluşur. Vücut ısının 40 C artışı Ölümleri ortaya çıkmasına neden olur(Şekil.3).

Yüksek ısı ise:
*Yem tüketiminde azalma (Şekil.5),
*Gelişmede gerileme,
*Aşırı halsizlik,
*Düzensiz ve yetersiz tüylenme,
*Vücudun su kaybı,
*Verim kayıpları (Şekil.6,8),
*Yumurta iç ve dış kalitesinde bozulmalar (Şekil.7),
*Fertilite kayıpları,
*Ölümlerle sonuçlanır.
Isı stresi etkisinde kalan kanatlıların vücut ısı üretimi ve ısı kayıplarını dengelemeyi başarmaları çok zordur.

24 Saat süre ile ısı stresine maruz kalan broilerlerin  refahındaki gözlenen değişikleri Tablo 1 de özetlenmiştir.
Tablo 1. 24 Saatlik Isı Stresinin Broilerdeki etkileri

Sürünün yüksek ısıdan en az etkilenmesi için neler yapılabilir?

*Kümes havalandırılması için acil önlemler alınır:
*Tüm pencere, baca, kapı, havalandırma menfezleri açılmalı,
* Günlük 300 C üzerindeki ısılarda mekanik havalandırma zorunludur. Sisteme göre soğutma ped düzeni kurulmalıdır.
*Hayvanlara bol, temiz, sağlıklı, serin gerekirse buzlu su verilmeli, suluk düzeni gözden geçirilmelidir.
*Suları ile multivitamin+amino asit   verilmeli
*Rasyonun sıcak havaya göre düzenlenmesi. Yemdeki proteinin yağ ve karbonhidrata kıyasla daha fazla metabolik ısıya neden olduğu göz ardı edilmemelidir. Enerji/protein oranı kale alınarak enerji değerinin yükseltilmesi
*Buna paralel  olarak yemin protein,amino asit, mineral ve vitamin gereksinimlerini ayarlamak,
*Elektrolit dengesini sağlamak için multimineral + aminoasit kombinasyonu içme su verilmeli.
*Sürü biyoyararlığı yüksek, dengeli vitamin ve amino asit kombinasyonuyla takviye edilmesi.
*Organizmanın direncini ve immun sistemi desteklemek, yemden yararlanmayı artırmak, enerji transferini kolaylaştırarak hayvanın fizik gücünün ve performansının artması için; L-carnitin, vitamin B6,B12, Nikotinamid, kalsiyum D-pantoten elzem 10 aminoasit kombinasyonu uygulaması.
*Sürünün Ca ve Vit C yönünden takviyesi
* Kümes çatısına yağmurlama sistemi kurulabilir..
*Sürünün sabah erken, serin saatlerde yem yemesini sağlamak. İlave ışığın sabaha alınması gibi.
*Sürünün yer değiştirme, taşınma gibi işlemleri yapılırken yüksek ısı ve rutubetin ciddi ısı stresi riskini artıracağının bilinmesi

Kaynak:

1) Demirözü, K.(1988):Tavukçunun El Kitabı
2) Demirözü, K.(2000) :Tavuk Sağlığı ve Hastalıkları (elektronik ortam)
3) Demirözü, K. (2003) : Tavukçulukta Isının Önemi. TSH.03.07/ 05KD,Topkim Teknik Bülten.         4) Demirözü, K.(2006) : Tavukçulukta Isının Etkileri. İnfovet, Temmuz 2006,31(30- 32).
5) Demirözü, K. (2007) :  Tavukçulukta Isı. Çiftlik Dergisi Temmuz 2007, 281 (54-57).