doğum puerperal dönem

[vet_erdem]

PUERPERAL DÖNEM VE SORUNLARI

İNEKTE PUERPERAL DÖNEM
•   Uterusun İnvolusyonu
•   Uterusun kontraksiyonları
•   Uterusun ağırlığı
•   Doğum: 10 kg
•   Postpartum 6. gün: 5 kg
•   Postpartum 12. gün: 2 kg
•   Postpartum 25. gün: 1 kg
•   Postpartum 50. gün: 0,7 kg

Cerviks uteri
•   İnvolusyonu en son tamamlanan genital organ
•   24-36. satte el geçer
•   4. günde 2 parmak geçer
Vulva-Vagina
•   İnvolusyon birkaç günde tamamlanır. Ödem rezorbe olur.
İnvolusyonda etkili olan hormonlar:
•   Oksitosin
•   PGF2α
İnvolusyonu etkileyen faktörler
•   Yaş
•   Doğum sayısı
•   Beslenme
•   Bakım
•   Süt verimi
•   Sağım sıklığı ve emzirme
•   Mevsim
•   Peripartal dönemde görülen hastalıklar
Endometriyal rejenerasyon
•   Lochial akıntı (puerperal akıntı): Kırmızı-kahverengi
•   Pp. 2-3 gün: 1400-1600 ml
•   Pp. 8. gün: 500 ml
•   Pp. 14-18. gün: Birkaç ml
Ovaryumların siklik aktivitelerinin başlaması
İlk ovulasyon: 13-26. günlerde
İlk semptomlu östrüs: Süt ineklerinde: 30-72. günlerde
Etçi ineklerde: 46-104. günlerde
•   İlk ovulsyonlu luteal dönem kısadır. Nedenleri;
•   -Yetersiz LH
•   - Bakterilerin PGF2 alfa’yı uyarması
Ovaryumlarda siklik aktivitenin başlamasını etkileyen faktörler
•   Irk
•   Doğum şekli ve sayısı
•   Bakım-besleme
•   Sağım sıklığı
•   Emzirme
•   Vücut kondüsyonu
•   

1

Uterustaki bakteriyel bulaşmanın eliminasyonu
•   Beta hemolitik streptokoklar
•   Coliformlar
•   Pseudomonoslar
•   Corynebacterium pyogenes


KISRAKTA PUERPERAL DÖNEM
•   Uterus kontraksiyonları güçlüdür
•   Diffuz plasenta
•   Uterus 9-30 gün içerisinde gebeliğe hazırdır
•   Lochial akıntı azdır, 24-48 saat devam eder.
•   Ovaryum faaliyetleri pp. 2. günde başlar.
•   Tay kızgınlığı 5-12. günlerde görülür.
•   Endometriyal rejenerasyon 13- 25. günlerde tamamlanır


KOYUN VE KEÇİDE PUERPERAL DÖNEM
•   İnvolusyon 35. günde tamamlanır.
•   Lochial akıntı 15 gün devam eder.
•   Endometriyal rejenerasyon 30. günde tamamlanır.

KEDİ VE KÖPEKTE PUERPERAL DÖNEM

•   Cornularda involusyon 4-5. haftalarda, plasental bölgelerde 3 ayda gerçekleşir.
•   Lochial akıntı yeşil renktedir. Uterus hemoglobini olan uteroverdinin yıkımlanması sonucu bilirubin ve biliverdin açığa çıkar. 12 saat süre ile görülür.
•   CL bir-iki haftada küçülür.
•   Kedilerde ilk östrüs doğumdan sonraki 2 haftada görülebilir.


PUERPERAL DÖNEM HASTALIKLARI

•   UTERUSUN SUBİNVOLUSYONU
•   Uterus kontraksiyonları yetersiz
•   Uterus tembelliği
•   İkiz gebelik
•   Yavru zarlarının hidropsu
•   Güç doğum
Tedavi ve Korunma
•   Oksitosin
•   Ca
•   PGF2 alfa
•   Köpeklerde yavrular ayrılmalıdır

Doğum Sonrası Kanamalar

•   Güç doğum
•   Sezaryan
•   Yavru zarlarının zorla elle ayrılması
•   Caruncullerin kopması
•   Uterus yırtıkları
•   Uterus arterlerinin kopması       

Tedavi
•   Küçük boyuttaki yırtıklar kendiliğinden iyileşir.
•   Büyük yırtıklar dikilmelidir.
•   Epinefrin
•   Kan pıhtıları hemen uzaklaştırılmamalıdır, 24 saat sonra uzaklaştırılmalıdır.
•   K vitamini
•   Transamin
•   Oksitosin
•   Sıvı elektrolit

Köpeklerde subinvolusyon
•   Doğum sonrası kanama 12 hafta sürer
•   Plasental bölgenin involusyonu gecikmiştir.
•   Trofoblastik aktivite devam eder.
•   Palpasyonda uterus sert, küremsi yapıdadır.
•   Vulva ve vagina normaldir.
•   Vaginal sitolojide trofoblastik hücreler görülür.

Tedavi
•   PGF2 alfa: 4-5 gün 0,25 mg/kg
•   Uterus içi antibiyotik
•   Ovariohysterektomie operasyonu yapılmalıdır.
•   Doğum sonraso oksitosin
•   Sistemik antibiyotik

Doğum kanalı ve bitişik dokuların kontüzyon ve yırtıkları
•   İlk doğumunu yapan düvelerde

•   Perivaginal dokuları aşırı yağlı ineklerde
•   Doğum esnasında doğum kanalının kuru ve ödemli olması
•   Ekstraksiyon force
•   Büyük yavru
•   Fötotomi
•   Güç doğum
•   Araç ve gereçlerin uygun şekilde kullanılmaması

Semptomlar
•   Morarma
•   Nekroz
•   Anaerob bakteriler, genel durum bozulur
•   Perineal bölgede ödem ve krepitasyon
•   İdrar sırasında ağrı, ıkınma

Tedavi
•   Epidural anestezi
•   Lokal antibiyotikli pomadlar
•   Yırtıklar dikilmelidir
•   Sistemik antibiyotik
•   Kısraklarda tetanoz antitoksini uygulanmalıdır




Cervikal yırtık ve yaralanmalar

Vulva ve vaginanın ödem ve hematomu

Nekrotik vulvo-vaginitis

Lumbosacral sinirlerin zedelenmesi
•   Gluteal paralizis:
•   Daha çok kısraklarda
•   Gluteal sinirlerin zedelenmesi
•   Kalkma güçlüğü
•   Yürüme sırasında topallık
•   Prognoz iyi
•   Bol altlık
•   Hayvanı askıya almak gerekir
•   İyileşme 6-18 ayda olur

Obturator paralizis
•   Daha çok ineklerde
•   Düvelerde daha çok görülür
•   Güç doğum
•   İri yavrular
•   Foramen obturatorium, n.obturatorius

Semptomlar

•   Tek taraflı ise hayvan ayağa kalkar.
•   Bacak dimdik ve yana doğrudur.
•   Tek taraflı 2-7 günde iyileşme
•   Bol altlık
•   B1 vitamini
•   Ayaklar birbirine bağlanmalı

Peroneal paralizis
•   Fibulannın dorsa lateralindeki peroneal sinirlerin zedelenmesi
•   Topuk ve metatarsuslar etkilenir
•   Topukta düşme
•   Ayağa kalkamama
•   Bol altlık
•   Topuğa bandaj

Gastrocnemius kasının yırtılması:

Hareketsiz ineklerde görülür
Hipokalsemi
Güç doğum
Se eksikliği
Bandaj
Birkaç haftada iyileşme


Doğum sonrası paraplejiler

•   1.Metabolizma hastalıkları
•   Hipokalsemi, hipomagnezemi, hipofosfotemi, hipoglisemi
•   Paraziter hastalıklar
•   Aşırı açlık
•   Vit E, Se eksikliği

Travmatik ve Fiziksel Sebepler
•   Sinirlerin zedelenmesi
•   Arka bacak, pelvis kırıkları, symphisis pelvis ayrılması
•   Medulla spinaliste darbe, yaralanma
•   Prolapsus uteride oluşan akut kanama

Enfeksiyöz hastalıklar
•   Septik metritis
•   Mastittis
•   Peritonitis
•   Fürbür
Sindirim bozuklukları
•   İshal
•   Salmonella
Abdominal ve pelvis içi organların prolapsusları
•   İnce barsakların prolapsusu
•   Rektumun prolapsusu
•   İdrar kesesinin prolapsusu
•   İdrar kesesinin eversiyonu
•   Perivaginal yağların prolapsusu